Koszykówka

Znalezione obrazy dla zapytania Koszykówka

Koszykówka (lub piłka koszykowa[1]) – dyscyplina sportu drużynowego (sport olimpijski), w której dwie pięcioosobowe drużyny grają przeciwko sobie próbując zdobyć jak największą liczbę punktów wrzucając piłkę do kosza drużyny przeciwnej[1][2][3][4][5]. Za datę powstania koszykówki uznaje się 21 grudnia 1891 roku, a za jej twórcę – Jamesa Naismitha.

Koszykówka
Charakterystyka
Rodzaj sportugra zespołowa
Popularność
Dyscyplina olimpijskaod 1936 roku

Powstanie i historia koszykówki[edytuj | edytuj kod]

James Naismith, twórca koszykówki

Pierwsze boisko do koszykówki

Rysunek z pierwszej publikacji Naismitha (15 stycznia 1892) przedstawiającej zasady gry w koszykówkę

Mecz koszykówki rozegrany w 1912 roku

Mecz koszykówki rozegrany w 1962 roku

Koszykówka powstała około grudnia 1891 roku w Springfield w stanie Massachusetts, gdy protestancki pastor i amerykański nauczyciel wychowania fizycznego (pochodzenia kanadyjskiego) w YMCA James Naismith opracował nową grę zespołową[1][2][3][6][7][8][9][10][11]. W 1891 roku Rada Pedagogiczna w Springfield YMCA Sport College rozpisała konkurs na dyscyplinę sportu potrzebną do zachowania kondycji dzieci i młodzieży w czasie semestru zimowego[6][10]. Naismith chciał stworzyć grę, która minimalizowałaby kontakt fizyczny, ale zawierała dużo skakania, biegania oraz koordynacji wzrokowo-ruchowej związanej z posiadaniem piłki w dłoniach[11]. Wygrał projekt dr. Jamesa Naismitha[6][10], który napisał:

Przeciętny człowiek jest pod silnym wpływem tradycji. Jeśli jest zainteresowany grą sportową, jakikolwiek wysiłek fizyczny, aby coś w niej zmienić, tworzy sprzeciw w jego umyśle. Uświadomiłem sobie, że wszelkie usiłowania, by zmienić znane gry, nieuchronnie przyniosą opłakany rezultat.[…] Wówczas wziąłem pod uwagę dużą piłkę, łatwą w ujęciu, którą każdy mógłby chwytać i rzucać po niewielkim przygotowaniu. […] potem znalazłem dwa stare kosze do zbierania brzoskwiń. Znalazłem młotek i kilka gwoździ i przybiłem kosze do dolnej krawędzi balkonów sali gimnastycznej
— [6]

Gra polegała na rzucaniu piłki do wiklinowych koszy zawieszonych na balkonach sali gimnastycznej[3][6][9][11]. Kosze te nie miały dziury na ich dnie, więc po każdym celnym rzucie piłkę należało wyciągać specjalnymi kijami[3][6]. Początkowo do gry w koszykówkę używano zwykłej piłki futbolowej[3][9][11]. Pierwsza piłka przeznaczona wyłącznie do koszykówki powstała w 1894 roku[3][9][11]. Naismith stworzył podstawowe zasady gry w koszykówkę[10][11]:

  • Okrągłą piłką należało grać wyłącznie przy użyciu rąk[6][7][9]. Piłka powinna być duża, lekka i możliwa do trzymania w dłoniach[11].
  • Trzymając piłkę, nie wolno było się z nią przemieszczać – należało ją podawać[6][7][9].
  • Zawodnicy mieli prawo znajdować się w dowolnym miejscu boiska[6][7][9][11].
  • Nie wolno było stosować przemocy fizycznej między zawodnikami[6][7][9][11].
  • Niewielka bramka w formie kosza powinna być umieszczona poziomo, wysoko w górze[7][9][11].

21 grudnia 1891 w sali gimnastycznej YMCA przy Armory Street w Springfield został rozegrany pierwszy nieoficjalny mecz koszykówki[6]. W grze brały udział dwie dziewięcioosobowe drużyny studentów Scholl of Christian Workers[6]. Na boisku jednocześnie przebywało osiemnastu zawodników[6]. Pierwszy oficjalny mecz koszykówki odbył się 11 marca 1892 roku[6], natomiast pierwszy mecz koszykówki kobiet odbył się 22 marca 1893 roku[6][9].

Ze względu na pochodzenie twórcy koszykówki, pierwszym krajem poza USA, w którym grano w koszykówkę, była Kanada[3][11]. Następnie koszykówka została zaprezentowana m.in. we Francji (1893), Anglii (1894), Australii, Chinach, Indiach (1895-1900) i Japonii (1900)[3][11].

W 1894 roku wprowadzono pierwsze zmiany w przepisach gry w koszykówkę – duża brutalność tej gry wymusiła wprowadzenie rzutów wolnych[6][9]. Ok. 1895/96 zmieniono zasady punktacji – rzuty z gry były warte nie 3, a 2 punkty, zaś rzuty wolne – nie 3, lecz 1 punkt[3][9]. Od 1895 roku zaczęły się pojawiać drewniane tablice koszów[3], natomiast od 1896 roku można już było kozłować[6]. W 1900 roku kosze na brzoskwinie zastąpiono metalowymi obręczami z siatkami bez dna[6]. Inne źródła podają, że miało to miejsce dopiero ok. 1912-1913 roku[3]. W 1903 roku wprowadzono przepis, że wszystkie linie ograniczające boisko muszą być proste – na boisku nie mogą znajdować się np. kolumny, schody, czy inne konstrukcje/przedmioty przeszkadzające w grze[3].

1904 roku koszykówka była dyscypliną pokazową na igrzyskach olimpijskich[1][6]. W 1906 roku powstała organizacja Intercollegiate Athletic Association of the United States (obecnie: National Collegiate Athletic Association – NCAA), kontrolująca rozgrywki między amerykańskimi koledżami, w tym koszykówkę[3][8]. W 1915 roku zmniejszono liczbę zawodników drużyny znajdujących się jednocześnie na boisku do pięciu[6] (niektóre źródła podają, że miało to miejsce już ok 1895-1897[11]).

18 czerwca 1932 w Genewie powstała Międzynarodowa Federacja Koszykówki (Fédération Internationale de Basketball Amateur — FIBA)[1][6][7][9][12]. Organizacja ta do dziś zarządza międzynarodowymi meczami koszykówki[3]. W 1934 roku opublikowano pierwsze międzynarodowe przepisy gry w koszykówkę FIBA[13].

Od 1935 roku rozgrywane są mistrzostwa Europy w koszykówce[1][9], a od 1936 roku koszykówka jest dyscypliną olimpijską[1][2][7].

Do 1936/37 roku po każdym celnym rzucie odbywał się rzut sędziowski – w tym roku zniesiono ten przepis, co pozytywnie wpłynęło na rozwój i popularyzację koszykówki[6][9]. Podczas kongresu FIBA w Berlinie w 1936 wprowadzono również linię środkową boiska[9][13]. Wiązało się to z wprowadzeniem zasady 10 sekund (obecnie znanej jako zasada 8 sekund)[9][13].

W 1949 roku powstała liga National Basketball Association (NBA)[1][9][11][14]. NBA powstało z połączenia dwóch zawodowych lig amerykańskich: BAA (Basketball Association of America) oraz NBL (National Basketball League)[1][11][14]. Ponieważ BAA powstało już w roku 1946, a NBA jest niejako kontynuacją, czasem za datę powstania zawodowej ligi NBA przyjmuje się już rok 1946[7][8][11][14]. Za pierwszy mecz w historii NBA uznaje się rozgrywki 1946/47, mimo że wtedy liga ta nazywała się jeszcze BAA[14].

Od 1950 roku rozgrywane są mistrzostwa świata w koszykówce[1].

W 1954 wprowadzono w NBA zasadę 24 sekund[9]. W 1956 roku w FIBA wprowadzono zasadę 30 sekund[9][13]. W 1956 roku powiększono także obszar ograniczony do kształtu trapezu[9][13], który obowiązywał aż do 2010 roku[15][16][17][18]. W 1979 roku NBA wprowadziła rzuty za 3 punkty (7,24 m od obręczy kosza)[9]. Ten sam pomysł zaakceptowała FIBA w 1984 roku (6,25 m od obręczy kosza)[9].

Od 1976 roku dyscypliną olimpijską stała się także koszykówka kobiet[1][7]. W 1996/97 roku utworzono Women’s National Basketball Association (WNBA)[3].

W 2000 roku, w celu zwiększenia dynamiki gry, regułę 10 sekund zmieniono na regułę 8 sekund, a regułę 30 sekund, na regułę 24 sekund[9][13]. W 2010 roku całkowicie zmieniono wygląd boiska do koszykówki FIBA[9][13].

Osobny artykuł: Przepisy gry w koszykówkę FIBA.

Historia koszykówki w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Na ziemiach polskich pierwszy mecz koszykówki został rozegrany przez kobiety[6]. Miało to miejsce 29 czerwca 1909 roku we Lwowie – w zawodach odbywających się na trawiastym boisku z koszami bez tablic, zagrało sześć zespołów gimnazjalnych[6]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, koszykówka stała się sportem powszechnie nauczanym w szkołach podstawowych i średnich[6]. W styczniu 1919 odbył się pierwszy centralny turniej koszykówki mężczyzn[19]. W kolejnych latach (aż do 1928) organizowano w Polsce bardzo wiele zawodów koszykówki zarówno męskiej, jak i kobiecej, rozgrywanych przez drużyny szkół średnich[19]. Pierwsze oficjalne Mistrzostwa Polski miały miejsce we wrześniu roku 1929 w Krakowie[20]. Mistrzostwa te dotyczyły koszykówki mężczyzn[20] oraz kobiet[21]. Według innych źródeł, pierwsze mistrzostwa Polski w koszykówce odbyły się w 1928 roku[1][6], natomiast w koszykówce kobiet w 1929 roku[6]. Pierwszy międzynarodowy mecz koszykówki w którym brała udział Polska, rozegrały kobiety[21]. Ten mecz między Polską a Szwecją rozegrany został w czerwcu 1930 w Krakowie[21]. Polki wygrały 30:13[21]. Pierwszy międzynarodowy mecz koszykówki mężczyzn Polska rozegrała z Estonią[22]. Spotkanie to miało miejsce w Talinie w lutym 1935 roku[22]. W tym samym roku reprezentacja kobiet zdobyła złoty medal na Akademickich Mistrzostwach Świata w Budapeszcie[21]. W 1936 koszykówka stała się sportem olimpijskim[23]. Polska zajęła wtedy IV miejsce i było to najwyższe miejsce wśród krajów europejskich[23]. W 1938 roku w Rzymie miały miejsce pierwsze oficjalne Mistrzostwa Europy w koszykówce kobiet – Polska zajęła III miejsce[21].

19 lutego 1928 roku, z inicjatywy doktora medycyny Tadeusza Chrapkowskiego, powstał Polski Związek Gier Sportowych, obejmujący koszykówkę oraz dwie inne dyscypliny sportowe (siatkówkę, piłkę ręczną (mężczyźni) i hazenę (kobiety) )[1][6][24]. W roku 1934 Polska przystąpiła do FIBA[25]. Polski Związek Gier Sportowych został w 1936 roku przekształcony w Polski Związek Piłki Ręcznej, lecz swoją działalnością nadal obejmował koszykówkę (oraz siatkówkę i piłkę ręczną)[24]. Istniał do września 1939 roku[24].

W roku 1945 w Krakowie został reaktywowany Polski Związek Piłki Ręcznej (głównie dzięki Zygmuntowi Nowakowi)[24]. Mówiąc dokładniej, doszło do przeniesienia siedziby Polskiego Związku Piłki Ręcznej z Krakowa do Warszawy oraz zmienienia nazwy z PZPR na Polski Związek Koszykówki, Siatkówki i Szczypiórniaka[24]. Skupienie trzech dyscyplin sportowych w jednej sekcji nie sprzyjało prawidłowemu rozwojowi tych sportów[24]. Dlatego w roku 1953 powstały trzy samodzielne sekcje: Koszykówki, Siatkówki oraz Piłki Ręcznej[26]. W roku 1957 poszerzone Plenum Sekcji Piłki Koszykowej GKKF powołało Polski Związek Koszykówki z siedzibą w Warszawie[26]. Przyjęto projekt statutu Związku, który został zarejestrowany 21 czerwca 1957 roku przez Stołeczną Radę Narodową, dzięki czemu PZKosz otrzymał samodzielność prawną[26]. Pierwsze w historii Walne Zebranie Polskiego Związku Koszykówki odbyło się 6 października 1957[26]. FIBA wyraziło swoje wielkie uznanie dla pracy PZKosz poprzez przyznanie Polsce organizacji Mistrzostw Europy 1958 oraz 1978 w koszykówce kobiet, a także Mistrzostw Europy 1963 w koszykówce mężczyzn[25]. Mistrzostwa z roku 1963 zainaugurowały uroczystości mające na celu uczczenie Jubileuszu 50-lecia Koszykówki w Polsce[25].

Największe osiągnięcia w historii polskiej koszykówki to:

  • mistrzostwo Europy kobiet (1999)[1],
  • wicemistrzostwo Europy kobiet (19801981)[1],
  • wicemistrzostwo Europy mężczyzn (1963)[1].

Po II wojnie światowej w Polsce następował dynamiczny rozwój koszykówki[25]. Państwo wspomagało sport, powołano naczelne władze sportowe, upowszechniono koszykówkę w szkołach[25]. PZKosz prowadził bardzo dużo szkoleń dla trenerów i instruktorów koszykówki, a na wyższych uczelniach wychowania fizycznego w Polsce otworzono specjalizacje dla trenerów koszykówki[25]. Organizowano w Polsce także liczne seminaria naukowo-metodyczne dotyczące koszykówki[25].

Przepisy gry w koszykówkę dotarły na tereny Polski po raz pierwszy w roku 1908[26]Maria Germanówna została wydelegowana przez Lwowskie Towarzystwo Zabaw Ruchowych do Wielkiej Brytanii, skąd przywiozła i rozpowszechniła zasady gry w koszykówkę kobiet[26]. W roku 1909 pierwsze przepisy gry w koszykówkę w języku polskim opracował Swiątkiewicz[26]. Swiątkiewicz przez pewien czas przebywał w Chicago, prowadząc tam kurs gimnastyki, dzięki czemu przy okazji zapoznał się z regułami gry w koszykówkę[26]. Zbiór zasad wydał jako dodatek do Przewodnika Gimnastycznego – Sokół[26]. W 1911 roku Franciszek Kapałka opracował i wydał przepisy gry w koszykówkę według wzorów angielskich[26]. Pierwszą obszerniejszą pracę na temat koszykówki wydali Justyna Czechowiczówna oraz Walerian Sikorski w 1914 roku[26]. Dzieło to nosiło nazwę Gry i zabawy ruchowe dla dzieci i młodzieży i zawierało m.in. szczegółowy opis zasad gry w koszykówkę, opis koszykówki amerykańskiej, a także opis walorów tego sportu[26]. W 1919 roku powstał podręcznik zalecający uprawianie koszykówki (zarówno przez kobiety, jak i mężczyzn) w szkołach średnich[26]. W 1927 roku wydana zostaje książka Gry sportowe (M. Kurletto, C. Rębowski) w której podkreśla się, że koszykówka powinna być uprawiana w szkole, wojsku i stowarzyszeniach sportowych, na pierwszym miejscu[26]. W publikacji tej podają także szczegółowe przepisy dla mężczyzn i kobiet, przy czym przepisy koszykówki kobiet opracowują według zasad angielskich, które mają ułatwiać dziewczętom grę i zmniejszać wysiłek fizyczny[26]. W 1928 Polski Związek Gier Sportowych wydał jednolite dla całej Polski przepisy gry w koszykówkę[19]. W 1933 PZGS stworzył drugie wydanie tych przepisów[19]. Baran, Sikorski i Wójcicki stworzyli w 1935 roku pierwszy podręcznik zawierający wskazówki metodyczne do nauczania koszykówki: Piłka Koszykowa[19].

Reguły gry w koszykówkę (wybrane)[edytuj | edytuj kod]

Ta sekcja opisuje zagadnienie koszykarskie zgodne z normami FIBA.
Zasady w ligach NBANCAA lub innych mogą różnić się od tutaj przedstawionych.

Osobny artykuł: Przepisy gry w koszykówkę FIBA.

Przepisy gry w koszykówkę należą do jednych z najbardziej skomplikowanych na świecie. Poniżej znajdują się wybrane, skrócone zasady gry w koszykówkę.

Mecz[edytuj | edytuj kod]

Rozpoczęcie meczu

Osobny artykuł: Mecz (koszykówka).

W meczu grają ze sobą dwie drużyny, mające po 5 zawodników na boisku[5][27]. Zwycięża drużyna, która uzyska większą liczbę punktów na koniec meczu[28]. Możliwe jest również rozegranie dwumeczu z łączoną punktacją[29].

Mecz składa się z czterech 10-minutowych kwart[30]. Jeśli wynik jest nierozstrzygnięty (remis), rozgrywa się tyle 5-minutowych dogrywek, ile będzie konieczne do ustalenia wyniku meczu[31].

Przerwa meczu[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Przerwa meczu.

Podczas meczu występują następujące przerwy:

  • 20-minutowa przerwa przed rozpoczęciem meczu[32],
  • 2-minutowe przerwy między 1 i 2 kwartą, 3 i 4 kwartą, oraz między dogrywkami[33],
  • 15-minutowa przerwa między 2 i 3 kwartą[34].

Boisko do koszykówki[edytuj | edytuj kod]

Boisko do koszykówki FIBA(1/3)

Boisko do koszykówki według przepisów FIBA obowiązujących od roku 2010

Typowa piłka do koszykówki

Osobny artykuł: Boisko (koszykówka).

Osobny artykuł: Oznaczenia poziome na boisku do koszykówki.

Elementy boiska:

Wyposażenie:

Drużyna[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Drużyna (koszykówka).

Osobny artykuł: Członek drużyny (koszykówka).

Drużyna składa się z:

W trakcie meczu członek drużyny może być:

Podczas przerwy meczu wszyscy członkowie drużyny traktowani są jak zawodnicy[37].

Dopuszczalne numery strojów to 0, 00 oraz liczby od 1 do 99[38]

Kontuzja[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Kontuzja koszykarza.

W przypadku kontuzji zawodnika sędziowie mogą przerwać grę[39], lecz gdy piłka jest żywa, nie powinni tego robić, chyba że konieczne jest ochronienie kontuzjowanego zawodnika[40]. Lekarz może wejść na boisko bez pozwolenia sędziego, jeśli uzna, że zawodnik wymaga natychmiastowej pomocy medycznej[41].

Kapitan[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Kapitan (koszykówka).

Kapitan jest zawodnikiem wyznaczonym przez trenera do reprezentowania swojej drużyny[42]. Ma prawo zwracać się do sędziów, gdy piłka jest martwa, a zegar gry jest zatrzymany[42]. W ciągu 15 minut po zakończeniu meczu, ma prawo zgłosić protest[43].

Trener[edytuj | edytuj kod]

Trener zwracający się do sędziego

Osobny artykuł: Trener (koszykówka).

Trener ma prawo kontaktować się z sędziami[44], podczas meczu może pozostawać w pozycji stojącej (o ile asystent trenera nie stoi, ponieważ nie mogą obaj stać jednocześnie)[45], ma także wiele obowiązków przedmeczowych, jak np. podanie co najmniej 40 minut przed meczem nazwisk wszystkich zawodników grających w tym meczu[46].

Sytuacja piłki[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Martwa piłka.

Piłka staje się żywa, gdy:

Piłka staje się martwa, gdy:

  • nastąpił celny rzut do kosza z gry lub z rzutu wolnego
  • sędzia zagwiżdże, gdy piłka jest żywa
  • piłka nie wpadnie do kosza podczas rzutu wolnego, po którym następuje:
    • kolejny rzut wolny
    • następna kara (rzut wolny lub posiadanie piłki)
  • zabrzmi sygnał zegara czasu gry lub zegara 24 sekund
  • podczas lotu do kosza po rzucie z gry, gdy piłka zostaje dotknięta przez zawodnika jednej z drużyn po tym, jak sędzia zagwizdał, lub zabrzmiał sygnał zegara czasu gry lub zegara 24 sekund[48]

Umiejscowienie zawodnika[edytuj | edytuj kod]

Umiejscowienie zawodnika na boisku określa się poprzez miejsce jego ostatniego kontaktu z podłogą[49]. Dotyczy to np. linii ograniczających boisko, rzutów za 3 punkty, rzutów wolnych, półkoli bez szarży itp[49].

Rzut sędziowski[edytuj | edytuj kod]

Rzut sędziowski

Osobny artykuł: Rzut sędziowski (koszykówka).

Rzut sędziowski to sytuacja, w której sędzia podrzuca piłkę w kole środkowym boiska, pomiędzy dwoma zawodnikami, na rozpoczęcie pierwszej kwarty meczu[50]. Piłka musi zostać zbita przez co najmniej jednego z zawodników po tym, jak osiągnie najwyższy punkt wznoszenia[51]. Żaden ze skaczących zawodników nie może jej dotknąć więcej niż dwa razy lub chwycić[52].

Sytuacje rzutu sędziowskiego[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Sytuacja rzutu sędziowskiego.

Sytuacja rzutu sędziowskiego następuje, gdy:

  • obie drużyny popełnią błąd podczas ostatniego rzutu wolnego
  • sędziowie mają wątpliwości, która drużyna jako ostatnia dotknęła piłkę, w sytuacji wybicia jej na aut
  • piłka jest przetrzymana
  • piłka utknie na koszu
  • żadna z drużyn nie ma prawa do posiadania piłki, gdy piłka staje się martwa
  • w wyniku sytuacji specjalnej po skasowaniu kar, gdy przed popełnieniem pierwszego naruszenia przepisów żadna z drużyn nie posiadała piłki ani nie miała prawa do jej posiadania
  • rozpoczyna się kolejna kwarta (oprócz pierwszej)[53].

Zasada naprzemiennego posiadania piłki w sytuacjach rzutu sędziowskiego[edytuj | edytuj kod]

Strzałka naprzemiennego posiadania piłki

Osobny artykuł: Naprzemienne posiadanie piłki.

Osobny artykuł: Strzałka naprzemiennego posiadania piłki.

Od 2004 roku w sytuacjach rzutu sędziowskiego, nie wykonuje się już rzutu sędziowskiego, lecz stosuje się procedurę naprzemiennego posiadania piłki[54].

Gra piłką[edytuj | edytuj kod]

Podczas meczu do gry piłką używa się rąk[55].

Piłkę wolno:

  • podawać,
  • rzucać,
  • zbijać,
  • toczyć,
  • kozłować[55].

Piłki nie wolno:

  • umyślnie kopać nogą,
  • uderzać pięścią,
  • biegać z nią[56].

Nieumyślny kontakt piłki z nogą nie jest błędem[56].

Kosz[edytuj | edytuj kod]

Technika rzutu z wyskoku

Osobny artykuł: Rzut (koszykówka).

Osobny artykuł: Rzut za dwa punkty.

Osobny artykuł: Rzut za trzy punkty.

Kosz jest zdobyty, gdy żywa piłka wpada do kosza od góry i zostaje w nim, lub całkowicie przez niego przechodzi[57].

Za 1 rzut można zdobyć:

  • 1 punkt (gdy jest to rzut wolny),
  • 2 punkty (gdy jest to rzut sprzed linii rzutów za 3 punkty),
  • 3 punkty (gdy jest to rzut zza linii rzutów za 3 punkty)[58].

Nieumyślny rzut do własnego kosza powoduje przypisanie 2 punktów kapitanowi drużyny przeciwnej[59]. Umyślny rzut do własnego kosza jest błędem i kosz nie zostaje zaliczony[60]. Przerzucenie piłki przez obręcz kosza od dołu jest błędem[61].

Istnieją także specyficzne rodzaju rzutów z gry, jak np. dobitka lub wsad[62].

Wprowadzenie piłki[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Wprowadzenie piłki z autu.

Wprowadzenie piłki to sytuacja, w której zawodnik poza boiskiem, podaje piłkę na boisko[63].

Zawodnik wprowadzający piłkę nie może:

  • trzymać piłki w rękach dłużej niż 5 sekund,
  • wejść na boisko, trzymając piłkę w rękach,
  • podać piłkę na obszar poza boiskiem,
  • dotknąć piłki na boisku, nim dotknęła ona jakiegokolwiek innego zawodnika,
  • spowodować, aby piłka wpadła bezpośrednio do kosza,
  • przemieścić się o więcej niż 1 metr prostopadle do linii autu[64].

Podczas wprowadzania piłki, żaden inny zawodnik nie może:

  • mieć jakiejkolwiek części ciała nad linią autu,
  • być bliżej niż w odległości 1 metra od zawodnika wprowadzającego piłkę, chyba że odległość między linią autu a najbliższą przeszkodą za boiskiem jest nie mniejsza niż 2 metry[65].

Przerwa na żądanie[edytuj | edytuj kod]

Drużyna podczas przerwy na żądanie

Osobny artykuł: Przerwa na żądanie.

Przerwa na żądanie jest przerwą w grze, przyznawaną na prośbę trenera lub jego asystenta[66], trwająca 1 minutę[67], przyznawana w trakcie możliwości przyznania przerwy na żądanie[68], tzn. gdy:

  • piłka staje się martwa, zegar czasu gry jest zatrzymany, a sędzia zakończył sygnalizację do stolika sędziowskiego,
  • piłka staje się martwa po ostatnim rzucie wolnym,
  • gdy następuje celny rzut (w tej ostatniej sytuacji przerwę można przyznać wyłącznie drużynie przeciwnej)[69].

Przerw na żądanie można przyznać jednej drużynie:

  • dwie w pierwszej połowie meczu,
  • trzy w drugiej połowie meczu (lecz nie więcej niż 2 w ostatnich 2 minutach meczu),
  • jedną na każdą dogrywkę[70].

Niewykorzystane przerwy nie przenoszą się na inne części meczu[71].

Zmiana[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Zmiana zawodników w koszykówce.

Zmiana jest przerwą w grze orzeczoną na prośbę zmiennika, by ten mógł stać się zawodnikiem[72]. Zmiany można dokonać, gdy:

  • piłka staje się martwa, zegar czasu gry jest zatrzymany, a sędzia zakończył sygnalizację do stolika sędziowskiego,
  • piłka staje się martwa po ostatnim rzucie wolnym,
  • w każdej kwarcie lub każdej dogrywce, w ostatnich 2 minutach, gdy następuje celny rzut (w tej ostatniej sytuacji przerwę można przyznać wyłącznie drużynie przeciwnej)[73].

Zmianę zgłasza sam zawodnik, podchodząc do stolika sędziowskiego i prosząc o zmianę[74]. Prośba ta nie może już być wycofana[75]. Zmiennik musi zostać poza boiskiem, do momentu, gdy sędzia da sygnał zmiany i przywoła go na boisko[76]. Zawodnik, który schodzi z boiska, może od razu udać się do strefy ławki drużyny[77].

Mecz przegrany walkowerem[edytuj | edytuj kod]

Drużyna przegrywa walkowerem, gdy:

  • 15 minut po godzinie rozpoczęcia meczu nie będzie co najmniej 5 zawodników gotowych do gry,
  • swoim postępowaniem uniemożliwia rozpoczęcie meczu,
  • odmawia gry[78].

Drużyna przegrywająca walkowerem, otrzymuje 0 punktów w klasyfikacji[79].

Mecz przegrany wskutek braku zawodników[edytuj | edytuj kod]

Drużyna przegrywa wskutek braku zawodników, jeżeli podczas meczu ma na boisku mniej niż dwóch zawodników gotowych do gry[80]. Drużyna przegrywająca wskutek braku zawodników, otrzymuje 1 punkt w klasyfikacji[81]

Aut[edytuj | edytuj kod]

Piłka jest poza boiskiem, gdy:

  • dotyka zawodnika będącego poza boiskiem,
  • dotyka podłogi lub obiektu poza granicami boiska,
  • dotyka konstrukcji podtrzymującej tablice lub tyłu tablic,
  • dotyka jakiegokolwiek obiektu ponad boiskiem[82].

Za wyjście piłki poza boisko odpowiada zawodnik, który dotknął piłkę jako ostatni[83]. Błąd ten jest karany przyznaniem piłki do wprowadzenia przez drużynę przeciwną[84].

Kozłowanie[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Kozłowanie.

Kozłowanie to przemieszczanie żywej piłki przez zawodnika ją posiadającego, poprzez odbijanie od podłogi, toczenie po podłodze lub celowe rzucenie o tablicę[85]. Gdy piłka nie ma kontaktu z ręką zawodnika, może on wykonać dowolnie wiele kroków[86].

Błąd podwójnego kozłowania[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Błąd podwójnego kozłowania.

Zawodnikowi nie wolno ponowić kozłowania, po jego zakończeniu[87].

Błąd kroków[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Błąd kroków.

Błąd kroków polega na nielegalnym poruszaniu stopy w czasie posiadania żywej piłki na boisku[88].

Błąd 3 sekund[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Błąd 3 sekund.

Osobny artykuł: Obszar ograniczony.

Zawodnik nie może przebywać w obszarze ograniczonym dłużej niż 3 sekundy, gdy jego drużyna posiada żywą piłkę na polu ataku, a zegar czasu gry jest włączony[89].

Błąd 5 sekund[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Błąd 5 sekund.

Osobny artykuł: Zawodnik dokładnie kryty.

Zawodnik dokładnie kryty ma 5 sekund, by podać, rzucić lub rozpocząć kozłowanie[90].

Błąd 8 sekund[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Błąd 8 sekund.

Drużyna posiadająca piłkę ma 8 sekund na przeprowadzenie piłki z pola obrony na pole ataku[91]. Pomiar czasu 8 sekund ma być kontynuowany od miejsca w którym został przerwany, jeżeli ta sama drużyna będzie wprowadzać piłkę na polu obrony z powodu:

  • autu,
  • kontuzji zawodnika tej drużyny,
  • sytuacji rzutu sędziowskiego,
  • faula obustronnego,
  • skasowania równych kar przeciwko obu drużynom[92].

Błąd 24 sekund[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Błąd 24 sekund.

Drużyna posiadająca żywą piłkę na boisku, ma 24 sekundy na wykonanie próby rzutu do kosza z gry[93].

Zegar czasu gry, w różnych sytuacjach, może być ustawiany na 24 sekundy, lub na 14 sekund, w zależności od bardzo szczegółowych przepisów regulujących te sytuacje[94].

Błąd powrotu piłki na pole obrony[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Błąd połów.

Drużyna posiadająca żywą piłkę na polu ataku, nie może spowodować jej powrotu na pole obrony[95].

Faule[edytuj | edytuj kod]

Sygnalizowanie faulu osobistego

Faul jest naruszeniem przepisów związanym z nielegalnym zetknięciem z przeciwnikiem lub niesportowym zachowaniem[96].

Wyróżnia się:

Pięć fauli zawodnika[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Wskaźniki fauli zawodnika.

Zawodnik popełniający swój piąty faul, musi opuścić boisko[103].

Pięć fauli drużyny[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Faule drużyny.

Osobny artykuł: Wskaźnik fauli drużyny.

Drużyna, która w ciągu danej kwarty popełniła pięć fauli[104], podczas tej kwarty będzie karana rzutami wolnymi dla przeciwników, po każdym faulu tej drużyny[105].

Obrona[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Obrona (koszykówka).

Rzuty wolne[edytuj | edytuj kod]

Prawidłowe ustawienie zawodników podczas rzutów wolnych

Plik:Tirs lliures.ogv

Dwa rzuty wolne

Osobny artykuł: Rzuty wolne (koszykówka).

Rzut wolny jest okazją daną zawodnikowi do zdobycia jednego punktu zza linii rzutów wolnych, wewnątrz półkola rzutów wolnych, bez przeszkód ze strony przeciwnika[106].

Zawodnik wykonujący rzut wolny ma na to 5 sekund, nie może przekroczyć linii rzutów wolnych do póki piłka nie dotknie obręczy, ani nie może wykonywać ruchów pozorujących wykonywanie rzutu[107].

Sędziowie[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Sędzia koszykarski.

Osobny artykuł: Stolik sędziowski.

Sędziami są sędzia główny, jeden lub dwóch sędziów pomocniczych[108], komisarz (niewymagane)[109] oraz sędziowie stolikowi: sekretarz, asystent sekretarza, mierzący czas gry i mierzący czas akcji[110].

Inne zasady[edytuj | edytuj kod]

Obręcz uchylna kosza

Zobacz też:

Pozycje koszykarskie[edytuj | edytuj kod]

Istnieje 5 głównych pozycji koszykarskich[111][112][113][114][115][116].

Rozgrywający[edytuj | edytuj kod]

Rozgrywający kontrolujący piłkę

Rozgrywający – point guard (PG), tzw. „1”[114][117][116] – jego zadaniem jest przemieszczanie piłki w głąb boiska oraz decydowanie, jakie zagrania ma wykonać drużyna[113][114][115][117][118][116]. Jest to najczęściej najniższy zawodnik w zespole[112][113][114][115][117] oraz najszybszy[115]. Powinien mieć najwyższe umiejętności w kozłowaniu, podawaniu oraz trzymaniu piłki[112][114][115][117]. Spośród wszystkich zawodników ma najdłuższy kontakt z piłką podczas meczu[117]. Odpowiada razem z rzucającym obrońcą za przeprowadzenie piłki przez własną połowę boiska oraz zainicjowanie stałego fragmentu gry[112][114]. Zazwyczaj nie są tak celni w rzutach, jak rzucający obrońcy[112]. Skupiają się bardziej na taktycznym rozplanowaniu gry, kontrolowaniu sytuacji na całym boisku, koordynowaniu ruchów zawodników swojej drużyny, zlecaniu zadań poszczególnym zawodnikom[112][113][114][117]. Musi mieć umiejętność rozpoznawania taktyk obronnych stosowanych przez przeciwnika i sprytnego stosowania odpowiedniej taktyki ataku dopasowanej do danego stylu bronienia[113][114]. Jego kluczową umiejętnością jest szybkie, sprytne myślenie na boisku[114].

W obronie jego główną rolą jest rozpraszanie i przeszkadzanie rozgrywającemu z drużyny przeciwnej[114]. Robi to poprzez agresywną i mądrą obronę na całym boisku[114]. Jego mocną stroną w obronie są przechwyty piłki[117][116].

Rozgrywający często jest liderem drużyny, prawą ręką trenera[117].

Znani rozgrywający: Chris PaulMagic JohnsonStephen CurryJohn Stockton[114], a w Polsce – Łukasz Koszarek[116].

Rzucający obrońca[edytuj | edytuj kod]

Rzucający obrońca mijający przeciwnika

Rzucający obrońca – shooting guard (SG), tzw. „2”[114][115][117][116] – od tego zawodnika wymagana jest wysoka umiejętność zdobywania wielu punktów, głównie rzutami z dystansu[113][114][115][117][119][116]. Często zdobywają najwięcej punktów podczas meczu, zwłaszcza rzutów za trzy punkty[112][114][117][119][116]. Rzucający obrońca powinien być bardzo dobry w szybkim, sprawnym kozłowaniu oraz precyzyjnych, szybkich podaniach[112][117]. Odpowiada razem z rozgrywającym za przeprowadzenie piłki przez własną połowę boiska oraz zainicjowanie stałego fragmentu gry[112][117]. Musi umieć zastąpić rozgrywającego, gdy zajdzie taka potrzeba[117]. Ze względu na swoją zwinność jest zawodnikiem trudnym do krycia[113]. Jest jednym z najniższych zawodników w drużynie[114]. W obronie jego mocną stroną jest szybkość, umiejętność zwinnego unikania zasłon od przeciwników[114] oraz wykonywanie przechwytów piłki[117]. Powinien być bardzo dobrym obrońcą[117].

Znani rzucający obrońcy: Michael JordanJames HardenKobe BryantReggie Miller[114][116], a w Polsce – Andrzej Pluta[116].

Niski skrzydłowy[edytuj | edytuj kod]

Niski skrzydłowy ustawiający zawodników do wybranego przez siebie ataku pozycyjnego

Niski skrzydłowy – small forward (SF), tzw. „3”[114][115][117][120] – od niego wymagana jest największa wszechstronność – pomimo nie największego wzrostu, ma sprawdzać się zarówno w ataku (zdobywać punkty z dystansu, rozpoczynać zagrywki), jak i bardzo skutecznie grać w obronie[112][114][121]. W ataku musi mieć umiejętność gry zarówno z daleka od kosza, jak również pod koszem[113][114][120]. Powinien mieć zarówno umiejętności typowe dla graczy niskich, jak i te typowe dla graczy wysokich[117]. Musi być na tyle agresywny i silny, by poradzić sobie blisko kosza, oraz na tyle zwinny i szybki, by poradzić sobie za linią rzutów za 3 punkty[113][115]. Do jego obowiązków należy przede wszystkim zdobywanie punktów oraz zbieranie piłek z kosza[120].

Znani niscy skrzydłowi: LeBron JamesScottie PippenKevin DurantLarry Bird[114][120], a w Polsce – Adam Waczyński oraz Mateusz Ponitka[120].

Silny skrzydłowy[edytuj | edytuj kod]

Silny skrzydłowy – power forward (PF), tzw. „4”[114][115][117][120] – ci zawodnicy spędzają dużą część meczu blisko kosza, prezentując siłowy styl gry i specjalizują się w obronie podkoszowej i zbiórkach[112][115][117][122][120]. Ich rola jest bardzo podobna jak środkowych[112][113]. Często są prawie tak wysocy i tak silni jak centrzy, lecz są zdecydowanie szybsi od nich[112]. Rzucają także z większego dystansu niż centrzy[112] – zazwyczaj są to rzuty z półdystansu[117]. W dawnych latach, silni skrzydłowi rzucali tylko spod kosza, tak jak centrzy[114]. We współczesnej grze, często są dobrzy także w rzutach za 3 punkty[114]. Nadal jednak większość wykonywanych przez nich rzutów, to rzuty za 2 punkty[114].

W obronie przede wszystkim mają bronić kosza oraz skupiać się na zbiórkach[117][120]. Podczas zbiórek blokują przeciwników i walczą z nimi w bezpośrednich starciach fizycznym[120]. Często również stosują zasłony[120].

Znani silni skrzydłowi: Tim DuncanDennis RodmanKarl MaloneKevin Love[114]Blake GriffinAnthony Davis[120], a w Polsce – Maciej Lampe oraz Damian Kulig[120].

Center[edytuj | edytuj kod]

Walczący o piłkę centrzy

Walczący pod koszem zawodnicy, w tym atakujący center Marcin Gortat

Środkowy – center (C), tzw. „5”[114][115][117][120] – jego głównym zadaniem jest zdobywanie punktów spod kosza, zbieranie piłek z tablicy i blokowanie rzutów przeciwników[112][115][123][120]. Gra głównie pod koszem[113][114][115][117][120]. Centrami zostają najwyżsi i najsilniejsi gracze w drużynie[120][112][113][114][115][117][123]. Raczej nie wykonuje rzutów z półdystansu, ani tym bardziej rzutów za 3 punkty[114]. Bardzo często wykonują dobitki[114]. Jego bardzo ważną rolą jest zatrzymywanie swym ciałem rozpędzonych przeciwników, poprzez stawianie bardzo silnych zasłon[113][117].

W obronie, główną rolą środkowego, jest bronienie kosza, blokowanie przeciwników, blokowanie rzutów oraz wykonywanie zbiórek po niecelnych rzutach przeciwników[114][115][117].

Znani centrzy: Shaquille O’NealJoel EmbiidWilt ChamberlainBill Russell[114]. Znanym na świecie Polakiem grającym na pozycji środkowego jest np. Marcin Gortat[117][120]. W Polsce znanym koszykarzem na tej pozycji jest też Przemysław Karnowski[120].

Popularność koszykówki[edytuj | edytuj kod]

Plik:De 'Harlem Globetrotters' in Scheveningen Weeknummer 58-27 - Open Beelden - 11508.ogv

Drużyna Harlem Globetrotters popularyzująca koszykówkę (1958)

Na świecie zarejestrowanych jest obecnie ok. 400 milionów koszykarzy[9].

Koszykówka jest bardzo popularna w USA[124]. W każdym amerykańskim mieście znajdują się większe lub mniejsze boiska do koszykówki[125]. Popularne w USA są nie tylko drużyny zawodowe, ale także amatorskie – znaczenie mają również uniwersyteckie drużyny koszykówki, a media poświęcają im tyle samo uwagi, co drużynom zawodowym[11][124]. Dla Amerykanów sport jest wyrazem narodowej dumy oraz lokalnego patriotyzmu[124], a koszykówka dla młodych Afroamerykanów jest szansą na wydostanie się z getta[125].

Popularyzacji koszykówki na świecie przysłużyła się drużyna Harlem Globetrotters (założona w 1927 roku), która nie rozgrywa żadnych normalnych zawodów koszykówki (nie należy do żadnej ligi), lecz jeździ po całym świecie prezentując cyrkowo-humorystyczne widowiska akrobatyczne ubrane w formę meczu koszykówki[1][125].

Amerykańskim widowiskiem są także tzw. mecze gwiazd (odbywające się od 1951 roku), czyli rozgrywki po zakończeniu rudny zasadniczej NBA, podczas których wykonuje się także różne konkursy, jak np. konkurs wsadów (od 1984) tudzież konkurs rzutów za trzy punkty (od 1986)[14].

Przed II wojną światową koszykówka była popularna przede wszystkim w USA[11]. Po II wojnie światowej znacznie wzrósł poziom jej popularności na całym świecie[11]. W latach 80. ogromnie wzrosło zainteresowanie koszykówką za sprawą telewizji[11]. Na podstawie statystyk dotyczących sprzedaży piłek do koszykówki oraz koszów, popularność koszykówki nie maleje, a wręcz się zwiększa[11].

Minibasket[edytuj | edytuj kod]

Minibasket to uproszczona odmiana koszykówki dostosowana do warunków fizycznych dzieci[126].

W pierwszych polskich przepisach do gry w minibasket (1968) podano następującą definicję tego sportu:

Mini-koszykówka jest grą opartą na prawdziwej grze w koszykówkę, lecz przystosowaną do dziecięcego wieku szkolnego. Ta gra – może być uprawiana do wieku najwyżej 12 lat.
— [127]

Pierwsze reguły tej odmiany koszykówki stworzył Amerykanin Jay Archer w 1950 roku[126]. Mini-koszykówki zaczęła się rozwijać już w latach sześćdziesiątych XX wieku[126]. Sport ten nazwany został baby-basketball i nazwa ta została opatentowana[126]. Potocznie często mówiło się o tym biddy basket ball, czyli koszykówka dla kurczaków[126]. Gra ta szybko stała się popularna na całym świecie, w tym m.in. w Hiszpanii, Brazylii, Francji, Włoszech i Polsce[126].

Sport ten został w 1967 roku objęty patronatem FIBA i został nazwany minibasket, aby uniknąć płacenia tantiem[126]. Z tego powodu również musiano dokonać nieznacznych zmian w przepisach gry[126]. FIBA spopularyzowało minibasket na wszystkich kontynentach[127].

Zainteresowanie minibasketem w Polsce było bardzo duże[127]. W grudniu 1967 Polski Związek Koszykówki podjął uchwałę wyznaczającą kierunki szkolenia najmłodszych koszykarzy[127]. Przy PZKosz powołano specjalną Komisję ds. minibasketu[127]. Zajmowała się ona opracowaniem przepisów gry (wydane w 1968), ustaleniem form organizacji grup szkoleniowych i sposobu prowadzenia zawodów[127]. Dzięki minibasketowi podstawowe elementy gry w koszykówkę zostały wprowadzone do programu młodszych klas szkoły podstawowej[127].

Główne różnice w zasadach między koszykówką zwykłą, a mini-koszykówką polegają na dostosowaniu zasad do warunków fizycznych dzieci – np. kosz znajduje się na wysokości zaledwie 260 cm od podłogi, a piłka do gry ma 67–73 cm i wagę 450-500g[127]. W przepisach minibasketu dopuszczalny jest również remis, jako pełnoprawny wynik końcowy meczu, co ma na celu eliminowanie u dzieci dążeń do zwycięstwa za wszelką cenę[127].

W 1975 roku w Anglii odbył się I Europejski Festiwal Mini-koszykówki[128]. Polskę reprezentowała drużyna z Zielonej Góry[128]. Polskie drużyny nawet przed 1975 rokiem rozgrywały międzynarodowe sparingi w minibaskiecie[128].

Różnice w zasadach gry w koszykówkę[edytuj | edytuj kod]

Istnieje wiele różnic w zasadach gry oraz nawet w wyglądzie boisk do koszykówki. Są to np.[129]:

Wymiary boiska[edytuj | edytuj kod]

FIBANBAWNBANCAA
Linia rzutów za 3 punkty (od środka obręczy)6,75 m7,24 m6,25 m6,32 m
Linia rzutów wolnych (od obręczy)4,00 m3,96 m (13 ft)3,96 m3,96 m
Wymiary boiska28 × 15 m28,65 × 15,24 m28 × 15 m25,6 × 15,24 m
FIBA (od 2010)FIBA (przed 2010)NBANCAA
Boisko zgodne z przepisami FIBA obowiązującymi od 2010 roku.Boisko zgodne z przepisami FIBA, sprzed zmian z roku 2010.Boisko zgodne z przepisami NBA.Boisko zgodne z przepisami NCAA.

Obszar ograniczony[edytuj | edytuj kod]

Basketball keys.svg

Koszykówka na świecie[edytuj | edytuj kod]

Michael Jordan uznawany za najlepszego koszykarza w historii gry

Ligi koszykówki w wybranych państwach[edytuj | edytuj kod]

PaństwoLigi
 Stany ZjednoczoneNational Basketball Association (NBA) – mężczyźniWomen’s National Basketball Association (WNBA) – kobietyNational Collegiate Athletic Association (NCAA) – mężczyźni i kobiety
 PolskaEnerga Basket Liga (EBL) – mężczyźniBasket Liga Kobiet (BLK) – kobiety
 HiszpaniaLiga ACB (ACB) – mężczyźniLiga Femenina de Baloncesto (LFB) – kobiety
 LitwaLietuvos krepšinio lyga (LKL) – mężczyźniLietuvos Moteru Krepsinio Lyga (LMKL) – kobiety
 FrancjaLigue nationale de basket-ball (Pro A) – mężczyźniChampionnat de France de basket-ball – mężczyźni
 NiemcyBasketball-Bundesliga (BBL) – mężczyźniNiemiecka Liga Koszykówki Kobiet (DFBL) – kobiety
 WłochyLega Basket A – mężczyźni

Mistrzowie olimpijscy w koszykówce mężczyzn[edytuj | edytuj kod]

RokZwycięzcy[130][131]
1936USA
1948USA
1952USA
1956USA
1960USA
1964USA
1968USA
1972ZSRR
1976USA
1980Jugosławia
1984USA
1988ZSRR
1992USA
1996USA
2000USA
2004Argentyna
2008USA
2012USA
2016USA

Mistrzynie olimpijskie w koszykówce kobiet[edytuj | edytuj kod]

RokZwyciężczynie[130][132]
1976ZSRR
1980ZSRR
1984USA
1988USA
1992WNP
1996USA
2000USA
2004USA
2008USA
2012USA
2016USA

Mistrzowie ligi NBA[edytuj | edytuj kod]

RokMistrzowska drużyna[133]
1947Philadelphia Warriors
1948Baltimore Bullets
1949Minneapolis Lakers
1950Minneapolis Lakers
1951Rochester Royals
1952Minneapolis Lakers
1953Minneapolis Lakers
1954Minneapolis Lakers
1955Syracuse Nationals
1956Philadelphia Warriors
1957Boston Celtics
1958St. Louis Hawks
1959Boston Celtics
1960Boston Celtics
1961Boston Celtics
1962Boston Celtics
1963Boston Celtics
1964Boston Celtics
1965Boston Celtics
1966Boston Celtics
1967Philadelphia Warriors
1968Boston Celtics
1969Boston Celtics
1970New York Knicks
1971Milwaukee Bucks
1972Los Angeles Lakers
1973New York Knicks
1974Boston Celtics
1975Golden State Warriors
1976Boston Celtics
1977Portland Trail Blazers
1978Washington Bullets
1979Seattle SuperSonics
1980Los Angeles Lakers
1981Boston Celtics
1982Los Angeles Lakers
1983Philadelphia 76’ers
1984Boston Celtics
1985Los Angeles Lakers
1986Boston Celtics
1987Los Angeles Lakers
1988Los Angeles Lakers
1989Detroit Pistons
1990Detroit Pistons
1991Chicago Bulls
1992Chicago Bulls
1993Chicago Bulls
1994Houston Rockets
1995Houston Rockets
1996Chicago Bulls
1997Chicago Bulls
1998Chicago Bulls
1999San Antonio Spurs
2000Los Angeles Lakers
2001Los Angeles Lakers
2002Los Angeles Lakers
2003San Antonio Spurs
2004Detroit Pistons
2005San Antonio Spurs
2006Miami Heat
2007San Antonio Spurs
2008Boston Celtics
2009Los Angeles Lakers
2010Los Angeles Lakers
2011Dallas Mavericks
2012Miami Heat
2013Miami Heat
2014San Antonio Spurs
2015Golden State Warriors
2016Cleveland Cavaliers
2017Golden State Warriors
2018Golden State Warriors
2019Toronto Raptors

Koszykówka w Korei Północnej[edytuj | edytuj kod]

Korei Północnej wprowadzono własne zasady gry w koszykówkę[134][135][136]:

  • Wsady są warte trzy punkty, zamiast dwóch[134][135].
  • Jeśli podczas celnego rzutu za trzy punkty, piłka nie dotknie obręczy kosza, rzut jest warty cztery punkty[134][135][136].
  • Niecelny rzut wolny jest karany odjęciem jednego punktu[134][135][136].
  • Rzut wykonany w ostatnich 3 sekundach meczu jest wart osiem punktów[135][136].
  • Nie ma dogrywek, gra może zakończyć się remisem[136].
Znalezione obrazy dla zapytania Koszykówka

formuła 1

Znalezione obrazy dla zapytania formuła 1

Formuła 1 (inaczej Mistrzostwa Świata Formuły 1, oficjalny skrót F1) – przeprowadzany regularnie (corocznie) od 1950 roku cykl najbardziej prestiżowych międzynarodowych wyścigów samochodowych, znany również jako wyścigi Grand Prix, a jednocześnie klasa biorących w nich udział jednomiejscowych samochodów wyścigowych o otwartym nadwoziu. Dyscyplina sportu zapoczątkowana w Europie, obecnie o zasięgu globalnym, organizowana w EuropieAmeryce PołudniowejAmeryce PółnocnejAzji i Australii. Podczas danego sezonu odbywa się kilkanaście wyścigów, poszczególnych grand prix, na wydzielonych torach ulicznych i na specjalnie stworzonych do tego celu torach zamkniętych.

Zasady Formuły 1 regulowane są przez Fédération Internationale de l’Automobile (FIA), której prezesem jest Jean Todt. Za stronę finansową i medialną Formuły 1 odpowiedzialna jest Liberty Media, której przedstawicielami są Chase Carey, Ross Brawn i Sean Bratches.

FIA Formula One World Championship
Formuła 1, Mistrzostwa Świata Formuły 1

Logo serii
 2019
Oficjalny skrótF1
Dyscyplinawyścigi samochodowe
Organizator rozgrywekFédération Internationale de l’Automobile
Data założenia1950
PrezesJean Todt
Partner TVLiberty
Sponsor tytularnyRolex
Pirelli
Emirates
Heineken
DHL
Rozgrywki
Liczba drużyn10
Zwycięzcy
Pierwszy zwycięzcaGiuseppe Farina (1950)
(kierowcy)
Vanwall (1958)
(konstruktorzy)
Obecny zwycięzcaLewis Hamilton (2018) (kierowcy)
Mercedes (2019) (konstruktorzy)
Najwięcej zwycięstwMichael Schumacher (7 MŚ)
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Formuła 1
2018 • 2019 • 2020
Historia • Regulacje
Samochody • Wyścigi
Mistrzowie Świata:
Kierowcy • Konstruktorzy
Kierowcy
Konstruktorzy • Silniki
Punktacja • Rekordy
Zwycięzcy • Zdobywcy podium •
Zdobywcy pole position •
Autorzy najszybszego okrążenia
Zdobywcy punktów:
Kierowcy • Konstruktorzy
Inne:
Wypadki śmiertelne •
Wyścigi z czerwoną flagą •
Numery startowe
Grand Prix • Tory
FIA • FOTA • FOCA
 Formuła 1 na Wikimedia Commons

Późniejsze lata[edytuj | edytuj kod]

W latach 80. zapoczątkowana została era silników z turbodoładowaniem, które osiągały moc ponad 1000 koni mechanicznych (735,5 kW). Były to pojazdy o największej mocy jakie kiedykolwiek uczestniczyły w tych wyścigach.

W latach 80. zaczęto stosować wiele usprawnień, które konstruowane były z myślą aby zapewnić kierowcom łatwiejsze prowadzenie pojazdów. Te usprawnienia to m.in.: aktywne zawieszenieautomatyczne skrzynie biegów, sterowanie wszystkimi czterema kołami i system kontroli trakcji. Niektóre z tych usprawnień były zaczerpnięte ze zwykłych samochodów ulicznych, ale inne, np. aktywne zawieszenie czy hamulce tarczowe, były specjalnie zaprojektowane dla Formuły 1 a potem znalazły zastosowanie w samochodach ulicznych.

W latach 90. żaden z zespołów wyraźnie nie dominował, najwięcej tytułów zdobył Williams, siedmiu kierowców zdobyło tytuły mistrza świata.

Od roku 1984, wyścigi Formuły 1 są zdominowane przez trzy zespoły: McLarenFerrari i Williams. Tylko w dziewięciu sezonach od tego czasu mistrzostwa nie zdobywał kierowca z któregoś z tych zespołów (Michael Schumacher w sezonach 1994 i 1995 zdobył tytuły dla zespołu Benetton, w sezonach 2005 i 2006 Fernando Alonso dla Renault, w sezonie 2009 Jenson Button dla zespołu Brawn GP, oraz w sezonach 201020112012 i 2013 Sebastian Vettel z zespołu Red Bull Racing). W ostatnich latach znaczącą przewagę uzyskało jednak Ferrari wraz z Michaelem Schumacherem, którzy od 1999 nieprzerwanie zdobywali tytuły mistrza konstruktorów, a od sezonu 2000 tytuły mistrza kierowców. Koniec ich dominacji przyniósł sezon 2005, gdy najmłodszym Mistrzem Świata w historii Formuły 1 został Alonso, który ponownie powtórzył swój sukces w następnym sezonie w 2006 roku.

W sezonie 2007 walkę o mistrzostwo stoczyły zespoły McLaren i Ferrari. Pierwszy z nich został zdyskwalifikowany w klasyfikacji konstruktorów w wyniku afery szpiegowskiej. Alonso i debiutujący Hamilton wydawali się jednak głównymi kandydatami do tytułu. Decydującym wyścigiem było ostatnie w sezonie Grand Prix Brazylii. Niespodziewanie nowym Mistrzem Świata został Kimi Räikkönen z Ferrari, który 2 wyścigi przed końcem sezonu tracił do lidera 17 punktów.

W sezonie 2008 największe znaczenie odgrywały trzy zespoły: Ferrari, McLaren i BMW Sauber, również w takiej kolejności prezentowała się pierwsza trójka klasyfikacji konstruktorów. W 59. sezonie F1 triumf odniósł Lewis Hamilton, który w końcowej klasyfikacji o punkt wyprzedził Felipe Massę. Czwarte miejsce wywalczył Polak, Robert Kubica, który zrównał się punktami z Räikkönenem, ale Kimi wygrał więcej wyścigów i to on zdobył trzecie miejsce. Do rywalizacji przystąpiło 22 kierowców w jedenastu zespołach, jednak po GP Hiszpanii z rywalizacji wycofał się zespół Super Aguri. W trakcie sezonu odbyło się 18 Grand Prix w 17 krajach.

Zmiany na sezon 2009, 2010 i 2011[edytuj | edytuj kod]

Rewolucyjne zmiany, jakie zostały wprowadzone na sezon 2009 przez FIA doprowadziły do ukształtowania się nowego rozkładu sił w Formule 1. Zespoły, które w sezonie 2008 były pochłonięte rywalizacją o najwyższe lokaty (McLarenScuderia FerrariBMW Sauber) zaczęły borykać się z problemem niezawodności i osiągania dobrych wyników, natomiast zespoły, które do tego czasu nie liczyły się w walce o tytuły (Red Bull Racing i Brawn GP) stały się pretendentami do zdobycia mistrzostwa. Głównym kierunkiem zmian było ograniczenie docisku generowanego przez kształt aerodynamiczny bolidu i próba wyrównania strat przez przywrócenie opon typu slick (które powróciły po 11 latach), które poprawiały docisk mechaniczny. Zabroniono używania jakichkolwiek lotek i innych elementów poprawiających aerodynamikę, natomiast poszerzono przednie skrzydło oraz zwężono i wyżej umieszczono tylne. Zmiany te miały doprowadzić do ułatwienia wyprzedzania podczas wyścigu, gdyż dotychczas kierowca jadący za innym bolidem tracił przyczepność, która generowana była głównie przez aerodynamikę pojazdu.

Kolejna ze zmian miała okazać się rewolucyjna, system KERS (Kinetic Energy Recovery System – System odzyskiwania energii kinetycznej) z założenia miał ułatwiać kierowcom wyprzedzanie, a zdaniem kierowców służy do obrony pozycji. System KERS jest zasilany energią uzyskiwaną podczas hamowania bolidu. Na sezon 2009 przyjęto normę wykorzystania około 83 KM przez 6 sekund na każdym okrążeniu. System ten jednak okazał się pożyteczny głównie jako obrona przy atakach innych kierowców, szczególnie przydatna na długich i prostych odcinkach. Ze względu jednak na koszty rozwijania tej technologii oraz problemy z prawidłowym zbalansowaniem masy auta (KERS waży około 30 kg) zespoły zrezygnowały ze stosowania KERSu na sezon 2010. System ten jest używany ponownie od sezonu 2011 oraz jest nieobowiązkowy podobnie jak w sezonie 2009[1].

Dodatkową nowinką od sezonu 2011 jest system DRS. System ten polega na uniesieniu górnej lotki skrzydła tak aby powietrze łatwiej opływało bolid, co oznacza zwiększenie prędkości maksymalnej auta w wyniku czego ułatwia wyprzedzanie na torach o długich prostych. Może być używany tylko w wyznaczonych do tego odcinkach toru.

Zmiany w Formule 1 dążą do ograniczenia budżetów poszczególnych zespołów. Konflikt na linii Międzynarodowa Federacja Samochodowa – Związek Zespołów Formuły 1 (FOTA) został wywołany sporem o wysokość budżetu na sezon 2010. Regulacja finansów to nie jedyna planowana wówczas zmiana. Od sezonu 2010 zmienione zostały reguły przeprowadzania kwalifikacji przed każdym wyścigiem. Zrezygnowano z tankowania bolidów w trzeciej części kwalifikacji taką ilością paliwa, z jaką wystartują do wyścigu. Zniesione zostało też całkowicie tankowanie aut podczas samego wyścigu, a także stosowanie zaawansowanych technologicznie (w związku z tym drogich) kołpaków mających na celu poprawienie chłodzenia hamulców.

Do zmian w sezonie 2010 dołączył również nakaz korzystania z ręcznych podnośników bolidu używanych podczas zmiany opon (redukcja kosztów rozwijania zaawansowanego sprzętu obsługi)[2] oraz zmiana szerokości przednich opon[3], co miało przywrócić odpowiedni balans samochodu po rewolucyjnych zmianach dotyczących aerodynamiki.

Era hybrydowa[edytuj | edytuj kod]

Od sezonu 2014 wprowadzono nową generację silników napędzających bolidy Formuły 1. Są to turbodoładowane V6 o pojemności 1,6 litra wspierane przez układ elektryczny. Wycofano także system KERS, który mógł posiadać maksymalną moc 61 kW i dostarczać ją do kół tylko przez 7 sekund na okrążenie na rzecz układów odzyskiwania energii cieplnej (MGU-H) i odzyskiwania energii kinetycznej (MGU-K). Zrezygnowano jednocześnie z manualnego włączania układu przez kierowcę na rzecz sterowania komputerowego.

Samochody i technologia[edytuj | edytuj kod]

Jenson Button podczas Grand Prix Kanady 2006 – HondaRA106

Osobny artykuł: Samochód Formuły 1.

Nowoczesne samochody Formuły 1 to jednomiejscowe pojazdy o otwartym nadwoziu, kołach wystających poza ich obrys i spojlerach zamontowanych z przodu i z tyłu. Konstrukcja bolidu musi być zgodna z precyzyjnymi przepisami wydawanymi przez FIA. Nie jest to jednak główną przyczyną braku widocznych głębokich różnic w wyglądzie współczesnych bolidów. Dobre rozwiązania szybko się rozpowszechniają wśród zespołów, w efekcie czego, bolidy zostają zbliżane do innych. Działa to na zasadzie podobnej do doboru naturalnego. Pracownicy zespołów i inni wypatrują nowe pomysły konkurencji. Mimo że przepisy Formuły 1 uniemożliwiają sprzedaż konstrukcji danego zespołu (konstruktora) innemu zespołowi, zdarza się, że powiązane ze sobą zespoły mają podobne bolidy.

Silnik umieszczany jest tuż za fotelem kierowcy i stanowi integralną część podwozia, co oznacza, że z przodu jest do niego podłączony kokpit, a z tyłu skrzynia biegów wraz z tylnym zawieszeniem. Są to jednostki turbodoładowane V6 o pojemności 1,6 litra. Ich moc wynosi około 1050 KM (stare jednostki V10 miały moc bliską 900 KM), a ich obroty są ograniczone do 15000 na minutę. Wysilony silnik produkuje ok. 1100 kW ciepła, które musi być odprowadzone do atmosfery. Większość wytworzonego ciepła odprowadzana jest wraz ze spalinami, reszta poprzez chłodnice, które umieszczone są po bokach samochodu.

Samochody Formuły 1 używają półautomatycznych, sekwencyjnych skrzyń biegów z maksymalnie ośmioma biegami do przodu i jednym do tyłu (obowiązkowym) oraz biegu neutralnego. Kierowca daje sygnał zmiany biegów używając łopatek umieszczonych za kierownicą. W zależności, z której strony łopatka zostanie pociągnięta, bieg zostaje zwiększony lub zredukowany. Dzięki takiemu rozwiązaniu kierowca ma możliwość zmiany biegów bez odrywania rąk od kierownicy.

Bolid teamu Brawn GP – sezon 2009

Przepływ paliwa w bolidach jest ograniczony do poziomu 100 kilogramów na godzinę. Pomimo tak dużych ilości (w porównaniu do cywilnych aut), silniki te mają bardzo wysoką sprawność.

Dzięki coraz bardziej rozwiniętej technologii, bolidy Formuły 1 osiągają wyższe prędkości i lepsze przyspieszenia. Większość współczesnych bolidów ma następujące osiągi:

  • 0–96 km/h (0-60 mil/h) w 2,3 sekundy
  • 0–160 km/h (0-100 mil/h) w 3,6 sekundy
  • 0-160-0 km/h (0-100 mil/h -0) w 6,6 sekundy (przyśpieszanie oraz późniejsze hamowanie)
  • 290–0 km/h w (180 mil/h – 0) w 3,5 sekundy (hamowanie)

Mimo wprowadzenia ciągłych zmian w przepisach, konstruktorzy poprawiają osiągi swoich samochodów, zwiększając moc silników i efektywność aerodynamiki. Nowe przepisy na sezon 2005 zredukowały siłę docisku o ok. 28%, z czego prawie całą odzyskano poprzez poprawę innych elementów. Od 2011 roku jedynym dostawcą opon do bolidów jest firma Pirelli. Podczas wyścigu poszczególne opony typu slick, mogą nagrzewać się do 145 stopni Celsjusza.

System Halo w bolidzie Ferrari

Kombinezon kierowcy jest wykonany z Nomeksu i aby mógł być dopuszczony do użytku musi wytrzymać temperaturę 850 stopni przez 35 sekund. Kask kierowcy bolidu to ważąca 1,2 kg ochrona głowy. 17 warstw sklejonych ze spiekanych włókien węglowych. Wytrzymuje temperaturę 850 stopni. Wizjer wytrzymuje test pocisku wystrzeliwanego z prędkością 500 km/h. Specjalne otwory w kasku składające się na skomplikowany system cyrkulacji powietrza zapewniają jego przepływ (w trakcie poruszania się bolidu) na poziomie 10 l/s.

Od sezonu 2018 każdy bolid posiada tzw. system Halo. Jest to tytanowy pałąk, który ma ochronić głowę kierowcy np. przed zderzeniem z kołem, które odpadło od innego auta[4].

Konstruktorzy i kierowcy[edytuj | edytuj kod]

Osobne artykuły: Lista kierowców Formuły 1 i Lista konstruktorów Formuły 1.

W sezonie 1950, który był pierwszym oficjalnym sezonem Formuły 1, do rywalizacji stanęło osiemnaście zespołów, jednak ze względu na rosnące koszty wiele z nich wycofało się bardzo szybko.

W sezonie 2018 rywalizuje dziesięć zespołów, każdy jest reprezentowany przez dwóch kierowcówFerrari to najdłużej startujący zespół. Jest to zespół fabryczny – podobnie jak Mercedes oraz RenaultRed Bull Racing i Scuderia Toro Rosso są własnością austriackiego producenta napojów – firmy Red BullMcLaren wchodzi w skład McLaren Group. Prywatnymi zespołami w stawce są Racing PointWilliamsSauber i Haas.

Mistrzowie[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja mistrzowska kierowców[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Lista mistrzów świata kierowców Formuły 1.

Tytułów[5]Imię i nazwisko
7 Michael Schumacher
6Lewis Hamilton
5 Juan Manuel Fangio
4 Alain Prost
 Sebastian Vettel
3 Ayrton Senna
 Nelson Piquet
 Niki Lauda
 Jackie Stewart
 Jack Brabham
2 Emerson Fittipaldi
 Graham Hill
 Alberto Ascari
 Fernando Alonso
 Mika Häkkinen
 Jim Clark
1 Giuseppe Farina
 Jenson Button
 Keke Rosberg
 Kimi Räikkönen
 Nico Rosberg
 Phil Hill
 Denny Hulme
 John Surtees
 Mike Hawthorn
 Jochen Rindt
 James Hunt
 Mario Andretti
 Jody Scheckter
 Damon Hill
 Nigel Mansell
 Jacques Villeneuve

Klasyfikacja mistrzowska konstruktorów[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Lista mistrzów świata konstruktorów Formuły 1.

MiejsceKonstruktorLiczba mistrzostw
1. Ferrari16 tytułów mistrza świata
2. Williams9 tytułów mistrza świata
3. McLaren8 tytułów mistrza świata
4. Lotus7 tytułów mistrza świata
5. Mercedes6 tytułów mistrza świata
6. Red Bull4 tytuły mistrza świata
7. Renault2 tytuły mistrza świata
 Cooper2 tytuły mistrza świata
 Brabham2 tytuły mistrza świata
10. Vanwall1 tytuł mistrza świata
 BRM1 tytuł mistrza świata
 Brawn GP1 tytuł mistrza świata

Grand Prix[edytuj | edytuj kod]

Osobne artykuły: Lista Grand Prix Formuły 1 i Lista torów Formuły 1.

Ograniczenie liczby wyścigów[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z porozumieniem Concorde Agreement, które obowiązywało do końca 2007 roku, maksymalna liczba Grand Prix w sezonie wynosiła 17. Liczba ta była już kilkukrotnie przekroczona od sezonu 2004. Za każdy dodatkowy wyścig zespoły dostają rekompensatę, muszą także wyrazić zgodę na ich organizację. Nowe porozumienie (obowiązujące po 2007 roku) ogranicza liczbę GP do 20 – stosowny zapis znalazł się już w regulaminie sportowym FIA na sezon 2008. Bernie Ecclestone przewidywał, że limit ten zostanie osiągnięty do sezonu 2010. Poinformował jednocześnie, że pięć różnych krajów stara się o organizację swoich wyścigów[6].

W przypadku coraz większej liczby chętnych do zorganizowania Grand Prix, nawet zwiększenie limitu do 20 wyścigów na rok może okazać się niewystarczające. Problem stanowią także zespoły, które niechętnie zgodzą się na dużą liczbę wyścigów. Ecclestone zaproponował rozciągnięcie obecnych ram sezonu (marzec-listopad) nawet do grudnia. Dzięki takiemu rozwiązaniu zwiększyłyby się przerwy pomiędzy poszczególnymi wyścigami. W tym wypadku zespoły miałyby mniej czasu na testy przedsezonowe, ale problem ten został częściowo rozwiązany wprowadzaniem pojedynczego dostawcy opon i ograniczenia możliwego do przejechania dystansu podczas testów do 30 tys. km rocznie.

Miejsca, w których są i były planowane Grand Prix Formuły 1

Z powodu wprowadzania w kolejnych krajach europejskich zakazów reklam wyrobów tytoniowych, coraz bardziej atrakcyjne staje się organizowanie Grand Prix poza starym kontynentem. Przykładem takiej tendencji mogą być Grand Prix Bahrajnu i Grand Prix Chin.

Problemy związane z kosztami[edytuj | edytuj kod]

Oświadczenie firmy Ford (byłego właściciela zespołu Jaguar Racing – obecnie Red Bull Racing) o wycofaniu się z Formuły 1 było traktowane jako dowód na potrzebę ograniczenia ponoszonych kosztów związanych z rywalizacją[7]. Niektóre zespoły dysponują budżetami przekraczającymi 400 mln dolarów rocznie. Stawia to w trudnej sytuacji mniejsze zespoły, niemające tak dużego zaplecza technologicznego i finansowego. FIA postanowiła więc obniżyć koszty poprzez wprowadzenie kilku zmian w regulaminie.

W sezonach 2005-2008 jedna jednostka napędowa miała wystarczać na dwa kolejne weekendy Grand Prix, od sezonu 2009 zaś każdy kierowca ma do dyspozycji 8 jednostek na cały sezon, które może dowolnie rozdysponować. Od sezonu 2008 skrzynia biegów musi wytrzymać 4 kolejne wyścigi. Dodatkowo, od sezonu 2006 wprowadzone zostały jednostki napędowe V8 o pojemności mniejszej niż do tej pory – 2,4 litra. Ograniczano liczbę testów w ciągu sezonu, by w końcu w sezonie 2009 całkowicie z nich zrezygnować.

Lista torów Formuły 1[edytuj]

Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania

Formuła 1
2018 • 2019 • 2020
Historia • Regulacje
Samochody • Wyścigi
Mistrzowie Świata:
Kierowcy • Konstruktorzy
Kierowcy
Konstruktorzy • Silniki
Punktacja • Rekordy
Zwycięzcy • Zdobywcy podium •
Zdobywcy pole position •
Autorzy najszybszego okrążenia
Zdobywcy punktów:
Kierowcy • Konstruktorzy
Inne:
Wypadki śmiertelne •
Wyścigi z czerwoną flagą •
Numery startowe
Grand Prix • Tory
FIA • FOTA • FOCA
 Formuła 1 na Wikimedia Commons

Sezon mistrzostw świata Formuły 1 składa się z serii Grand Prix, które odbywają się na przeznaczonych do tego celu torach wyścigowych, a czasem na zamkniętych ulicach miast. Wyniki wszystkich wyścigów w danym sezonie pozwalają wyłonić mistrza w dwóch kategoriach – wśród kierowców i konstruktorów.

Pierwsze Grand Prix Mistrzostw Świata Formuły 1 odbyło się w 1950 roku na brytyjskim Silverstone Circuit. Zwycięzcą został Giuseppe „Nino” Farina, startujący w Alfie Romeo[1]. W początkowych latach wyścigi rozgrywane były głównie na torach europejskich, jednak Formuła 1 stała się serią o zasięgu globalnym. Z 19 torów używanych w sezonie 2014, 6 to obiekty powstałe w XXI wieku, a wszystkie z nich (z wyjątkiem Sochi Autodrom) znajdują się poza Europą[2].

Torem, na którym zorganizowano najwięcej wyścigów Formuły 1, jest Autodromo Nazionale di MonzaWłoski tor używany był we wszystkich edycjach Grand Prix Włoch Formuły 1 poza sezonem 1980, kiedy to wyścig rozegrano na Autodromo Enzo e Dino Ferrari[3]. Najkrótszym torem wykorzystywanym w Formule 1 był Zeltweg Airfield w Austrii o długości 3,186 km[4], natomiast najdłuższym – Pescara Circuit we Włoszech (25,579 km), gdzie rozegrano jedyne wliczane do wyników, Grand Prix Pescara 1957[5].

Przez lata tory poddawano przebudowom lub korzystano z różnych ich konfiguracji. Lista przedstawia ostatnie wykorzystywane warianty torów.

Tory[edytuj | edytuj kod]

Tory na których odbywają się wyścigi w sezonie 2019
  • Kolumna „Typ” odnosi się do typu obiektu:
    • Uliczny – tworzony jest na zamkniętych ulicach miasta;
    • Stały – zamknięty dla ruchu obiekt, na którym rozgrywane są tylko wyścigi;
    • Mieszany – wykorzystujący po części ulice i stały tor wyścigowy.
TorMapaTypKierunekLokalizacjaDługośćGrand PrixSezon(y)Rozegrane Grand Prix
Adelaide Street Circuit[6]UlicznyPrawoskrętnyAdelaideAustralia3,780 kmGrand Prix Australii1985199511
Ain-Diab Circuit[7]MieszanyPrawoskrętnyCasablancaMaroko7,618 kmGrand Prix Maroka19581
Aintree Motor Racing Circuit[8]MieszanyPrawoskrętnyLiverpoolWielka Brytania4,828 kmGrand Prix Wielkiej Brytanii195519571959196119625
Albert Park Circuit[9]UlicznyPrawoskrętnyMelbourneAustralia5,303 kmGrand Prix Australiiod 199622
Automobil-Verkehrs- und Übungs-Straße[10]UlicznyLewoskrętnyBerlinNiemcy8,300 kmGrand Prix Niemiec19591
Bahrain International Circuit[11]StałyPrawoskrętnyManamaBahrajn5,412 kmGrand Prix Bahrajnu20042010, od 201213
Baku City CircuitUlicznyLewoskrętnyBakuAzerbejdżan6,006 kmGrand Prix Europy;
Grand Prix Azerbejdżanu
od 20162
Circuito da Boavista[12]UlicznyLewoskrętnyPortoPortugalia7,775 kmGrand Prix Portugalii195819602
Brands Hatch[13]StałyPrawoskrętnyFawkhamWielka Brytania3,703 kmGrand Prix Wielkiej Brytanii;
Grand Prix Europy
1964196619681970197219741976197819801982198614
Circuit Bremgarten[14]MieszanyPrawoskrętnyBremgartenSzwajcaria7,280 kmGrand Prix Szwajcarii195019545
Buddh International Circuit[15]StałyPrawoskrętnyWielka NoidaIndie5,141 kmGrand Prix Indii201120133
Bugatti Circuit[16]StałyPrawoskrętnyLe MansFrancja4,422 kmGrand Prix Francji19671
Caesars Palace[17]UlicznyLewoskrętnyLas VegasStany Zjednoczone3,650 kmGrand Prix Las Vegas198119822
Circuit de Barcelona-Catalunya[18]StałyPrawoskrętnyMontmelóHiszpania4,655 kmGrand Prix Hiszpaniiod 199127
Charade Circuit[19]MieszanyPrawoskrętnyClermont-FerrandFrancja8,055 kmGrand Prix Francji19651969197019724
Circuit of the Americas[20]StałyLewoskrętnyAustinStany Zjednoczone5,513 kmGrand Prix Stanów Zjednoczonychod 20125
Detroit Street Circuit[21]UlicznyLewoskrętnyDetroitStany Zjednoczone4,023 kmGrand Prix Stanów Zjednoczonych – Wschód198219887
Dijon-Prenois[22]StałyPrawoskrętnyDijonFrancja3,887 kmGrand Prix Francji;
Grand Prix Szwajcarii
1974197719791981198219846
Donington Park[23]StałyPrawoskrętnyLeicestershireWielka Brytania4,023 kmGrand Prix Europy19931
Autodromo Enzo e Dino Ferrari[24]StałyLewoskrętnyImolaWłochy4,959 kmGrand Prix Włoch;
Grand Prix San Marino
1980200627
Autódromo do Estoril[25]StałyPrawoskrętnyEstorilPortugalia4,182 kmGrand Prix Portugalii1984199613
Fair Park[26]UlicznyPrawoskrętnyDallasStany Zjednoczone3,901 kmGrand Prix Stanów Zjednoczonych19841
Fuji International Speedway[27]StałyPrawoskrętnyFujiJaponia4,563 kmGrand Prix Japonii19761977200720084
Circuit Gilles Villeneuve[28]UlicznyPrawoskrętnyMontrealKanada4,361 kmGrand Prix Kanady1978198619882008, od 201038
Autódromo Hermanos Rodríguez[29]StałyPrawoskrętnyMeksyk (miasto)Meksyk4,304 kmGrand Prix Meksyku1963197019861992, od 201517
Hockenheimring[30]StałyPrawoskrętnyHockenheimNiemcy4,574 kmGrand Prix Niemiec1970197719841986200620082010201220142016, od 201837
Hungaroring[31]StałyPrawoskrętnyBudapesztWęgry4,381 kmGrand Prix Węgierod 198631
Indianapolis Motor Speedway[32]StałyPrawoskrętny, Lewoskrętny (Owalny)IndianapolisStany Zjednoczone4,192 kmIndianapolis 500[a];
Grand Prix Stanów Zjednoczonych
195019602000200719
Istanbul Park[33]StałyLewoskrętnyStambułTurcja5,338 kmGrand Prix Turcji200520117
Autódromo Internacional Nelson Piquet[34]StałyLewoskrętnyRio de JaneiroBrazylia5,031 kmGrand Prix Brazylii19781981198910
Circuito del Jarama[35]StałyPrawoskrętnyJaramaHiszpania3,312 kmGrand Prix Hiszpanii19681970197219741976197919819
Circuito Permanente de Jerez[36]StałyPrawoskrętnyJerez de la FronteraHiszpania4,428 kmGrand Prix Hiszpanii;
Grand Prix Europy
19861990199419977
Autódromo José Carlos Pace[37]StałyLewoskrętnySão PauloBrazylia4,309 kmGrand Prix Brazylii1973197719791980, od 199034
Korea International Circuit[38]StałyLewoskrętnyYeongamKorea Południowa5,615 kmGrand Prix Korei Południowej201020134
Kyalami Circuit[39]StałyLewoskrętnyMidrandPołudniowa Afryka4,261 kmGrand Prix RPA19671980198219851992199320
Long Beach Street Circuit[40]UlicznyPrawoskrętnyLong BeachStany Zjednoczone3,275 kmGrand Prix Stanów Zjednoczonych – Zachód197619838
Circuit de Nevers Magny-Cours[41]StałyPrawoskrętnyNeversFrancja4,411 kmGrand Prix Francji1991200818
Marina Bay Street Circuit[42]UlicznyLewoskrętnySingapur5,065 kmGrand Prix Singapuruod 20089
Monsanto Park[43]UlicznyPrawoskrętnyLizbonaPortugalia5,440 kmGrand Prix Portugalii19591
Circuit de Monaco[44]UlicznyPrawoskrętnyMonako3,337 kmGrand Prix Monako1950, od 195564
Circuit Mont-Tremblant[45]StałyPrawoskrętnySaint-JoviteKanada4,265 kmGrand Prix Kanady196819702
Mosport International Raceway[46]StałyPrawoskrętnyBowmanvilleKanada3,957 kmGrand Prix Kanady19671969197119778
Montjuïc Circuit[47]UlicznyLewoskrętnyBarcelonaHiszpania3,791 kmGrand Prix Hiszpanii19691971197319754
Autodromo Nazionale di Monza[48]StałyPrawoskrętnyMonzaWłochy5,793 kmGrand Prix Włoch19501979, od 198166
Nivelles-Baulers[49]StałyPrawoskrętnyNivellesBelgia3,724 kmGrand Prix Belgii197219742
Nürburgring[50]MieszanyPrawoskrętnyNürburgNiemcy5,148 kmGrand Prix Niemiec;
Grand Prix Europy;
Grand Prix Luksemburga
19511954195619581961196919711976198419851995200720092011201340
Autódromo Oscar Alfredo Gálvez[51]MieszanyPrawoskrętnyBuenos AiresArgentyna4,259 kmGrand Prix Argentyny19531958196019721975197719811995199820
Österreichring[52]StałyPrawoskrętnySpielbergAustria5,942 kmGrand Prix Austrii1970198718
Circuit Paul Ricard[53]StałyPrawoskrętnyLe CastelletFrancja5,800 kmGrand Prix Francji197119731975197619781980198219831985199014
Pedralbes Circuit[54]UlicznyPrawoskrętnyBarcelonaHiszpania6,316 kmGrand Prix Hiszpanii195119542
Pescara Circuit[5]MieszanyPrawoskrętnyPescaraWłochy25,579 kmGrand Prix Pescara19571
Phoenix Circuit[55]UlicznyLewoskrętnyPhoenixStany Zjednoczone3,721 kmGrand Prix Stanów Zjednoczonych198919913
Prince George Circuit[56]StałyPrawoskrętnyEast LondonPołudniowa Afryka3,920 kmGrand Prix RPA1962196319653
Red Bull Ring[52]StałyPrawoskrętnySpielbergAustria4,326 kmGrand Prix Austrii19972003, od 201410
Reims-Gueux[57]MieszanyPrawoskrętnyReimsFrancja8,302 kmGrand Prix Francji19501951195319541956195819611963196611
Riverside International Raceway[58]StałyPrawoskrętnyRiversideStany Zjednoczone5,271 kmGrand Prix Stanów Zjednoczonych19601
Rouen-Les-Essarts[59]MieszanyPrawoskrętnyRouenFrancja6,542 kmGrand Prix Francji195219571962196419685
Scandinavian Raceway[60]StałyPrawoskrętnyAnderstorpSzwecja4,031 kmGrand Prix Szwecji197319786
Sebring International Raceway[61]MieszanyPrawoskrętnySebringStany Zjednoczone8,369 kmGrand Prix Stanów Zjednoczonych19591
Sepang International Circuit[62]StałyPrawoskrętnyKuala LumpurMalezja5,543 kmGrand Prix Malezji1999201718
Shanghai International Circuit[63]StałyPrawoskrętnySzanghajChińska Republika Ludowa5,451 kmGrand Prix Chinod 200414
Silverstone Circuit[64]StałyPrawoskrętnySilverstoneWielka Brytania5,891 kmGrand Prix Wielkiej Brytanii19501954195619581960196319651967196919711973197519771979198119831985, od 198750
Sochi Autodrom[65]MieszanyPrawoskrętnySocziRosja5,848 kmGrand Prix Rosjiod 20144
Circuit de Spa-Francorchamps[66]MieszanyPrawoskrętnyStavelotBelgia7,004 kmGrand Prix Belgii19501956195819601968197019831985200220042005, od 200749
Suzuka International Racing Course[67]StałyObaSuzukaJaponia5,807 kmGrand Prix Japonii19872006, od 200928
Tanaka International Circuit[68]StałyPrawoskrętnyAidaJaponia3,703 kmGrand Prix Pacyfiku199419952
Valencia Street Circuit[69]UlicznyPrawoskrętnyWalencjaHiszpania5,419 kmGrand Prix Europy200820125
Watkins Glen[70]MieszanyPrawoskrętnyWatkins GlenStany Zjednoczone5,435 kmGrand Prix Stanów Zjednoczonych1961198020
Yas Marina Circuit[71]StałyLewoskrętnyAbu ZabiZjednoczone Emiraty Arabskie5,554 kmGrand Prix Abu Zabiod 20098
Circuit Park Zandvoort[72]StałyPrawoskrętnyZandvoortHolandia4,252 kmGrand Prix Holandii195219531955195819711973198530
Zeltweg Airfield[4]MieszanyPrawoskrętnyZeltwegAustria3,186 kmGrand Prix Austrii19641
Circuit Zolder[73]StałyPrawoskrętnyHeusden ZolderBelgia4,262 kmGrand Prix Belgii197319751982198410

Tory według państw[edytuj | edytuj kod]

Od 1950 roku Grand Prix Formuły 1 zorganizowano na 72 torach zlokalizowanych w 32 państwach świata, na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. W Stanach Zjednoczonych używano aż dziesięciu obiektów. Na siedmiu trasach ścigano się we Francji, a na sześciu w Hiszpanii[74].

PaństwoLiczba
 Argentyna1
 Australia2
 Austria3
 Azerbejdżan1
 Bahrajn1
 Belgia3
 Brazylia2
 Chińska Republika Ludowa1
 Francja7
 Hiszpania6
 Holandia1
 Indie1
 Japonia3
 Kanada3
 Korea Południowa1
 Malezja1
 Maroko1
 Meksyk1
 Monako1
 Niemcy3
 Portugalia3
 Południowa Afryka2
 Rosja1
 Singapur1
 Stany Zjednoczone10
 Szwajcaria1
 Szwecja1
 Turcja1
 Węgry1
 Wielka Brytania4
 Włochy3
 Zjednoczone Emiraty Arabskie1
Razem72

Lista Grand Prix Formuły 1[edytuj]

Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania

Formuła 1
2018 • 2019 • 2020
Historia • Regulacje
Samochody • Wyścigi
Mistrzowie Świata:
Kierowcy • Konstruktorzy
Kierowcy
Konstruktorzy • Silniki
Punktacja • Rekordy
Zwycięzcy • Zdobywcy podium •
Zdobywcy pole position •
Autorzy najszybszego okrążenia
Zdobywcy punktów:
Kierowcy • Konstruktorzy
Inne:
Wypadki śmiertelne •
Wyścigi z czerwoną flagą •
Numery startowe
Grand Prix • Tory
FIA • FOTA • FOCA
 Formuła 1 na Wikimedia Commons

Lista Grand Prix Formuły 1, która znajduje się poniżej zawiera wszystkie eliminacje, które były i są zaliczane do Mistrzostw Świata Formuły 1 od jego początku, czyli od sezonu 1950.

Po Grand Prix Abu Zabi 2019, w sumie odbyło się 1018 wyścigów, włączając w to jedenaście wyścigów Indianapolis 500, które były częścią Mistrzostw Świata Formuły 1 w sezonach 19501960.

Korzenie wyścigów Grand Prix można odnaleźć w 1894, gdzie we Francji rozgrywano pierwszy wyścig, jednak termin Grand Prix jako najważniejsze wydarzenie wyścigowe roku pojawiło się w 1906, kiedy we Francji zorganizowano wyścig typu Grandes Épreuves. Formalnie, wyścig, które ma miano Grand Prix powinien mieć dystans o długości 305 kilometrów[1]. Ta reguła przeznaczona jest do każdego wyścigu, znajdującego się w kalendarzu Formuły 1 – jedynym wyjątkiem jest Grand Prix Monako, gdzie od 1968 jego dystans wynosi mniej niż 300 km[1].

Eliminacje Formuły 1[edytuj | edytuj kod]

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

Stan po Grand Prix Abu Zabi 2019

EliminacjaLata organizacjiLiczba
Grand Prix Abu Zabiod 200911
Grand Prix Australiiod 198535
Grand Prix Austrii19641970198719972003, od 201432
Grand Prix Azerbejdżanuod 20173
Grand Prix Bahrajnu20042010[a], od 201215
Grand Prix Belgii1950195619581960196819701972200220042005, od 200764
Grand Prix Brazyliiod 197347
Grand Prix Chinod 200416
Grand Prix Francji1950195419562008, od 201860
Grand Prix Hiszpanii1951195419681979[b]1981, od 198649
Grand Prix Japonii19761977, od 198735
Grand Prix Kanady196719741976198619882008, od 201050
Grand Prix Meksyku1963197019861992, od 201520
Grand Prix Monako1950, od 195566
Grand Prix Niemiec1951195419561959196120062008201420162018201964
Grand Prix Rosjiod 20146
Grand Prix Singapuruod 200812
Grand Prix Stanów Zjednoczonych1959198019841989199120002007, od 201241
Grand Prix Węgierod 198634
Grand Prix Wielkiej Brytaniiod 195070
Grand Prix Włochod 195070

Dawniej[edytuj | edytuj kod]

EliminacjaLata organizacjiLiczba
Grand Prix Argentyny19531958196019721975197719811995199820
Grand Prix Europy[c]198319851993199719992012201623
Grand Prix Holandii195219531955195819711973198530
Indianapolis 500[d]1950196011
Grand Prix Indii201120133
Grand Prix Korei Południowej201020134
Grand Prix Las Vegas198119822
Grand Prix Luksemburga[e]199719982
Grand Prix Malezji1999201719
Grand Prix Maroka19581
Grand Prix Pacyfiku[f]199419952
Grand Prix Pescara[g]19571
Grand Prix Południowej Afryki19621963196519671980[h]198219851992199323
Grand Prix Portugalii195819601984199616
Grand Prix San Marino[i]1981200626
Grand Prix Stanów Zjednoczonych – Wschód198219887
Grand Prix Stanów Zjednoczonych – Zachód197619838
Grand Prix Szwajcarii19501954[j]1982[k]6
Grand Prix Szwecji19731978[l]6
Grand Prix Turcji200520117

Eliminacje Formuły 1 wg krajów[edytuj | edytuj kod]

Miejsca, w których organizowane były i są wyścigi Grand Prix Formuły 1

Pogrubiona czcionka oznacza organizację wyścigu w sezonie 2019, stan po Grand Prix Abu Zabi 2019

KrajWyścigiLiczba
ArgentynaGrand Prix Argentyny (195319581960197219751977198119951998)20
AustraliaGrand Prix Australii (od 1985)35
AustriaGrand Prix Austrii (1970198719972003, od 2014)32
AzerbejdżanGrand Prix Azerbejdżanu (od 2017)
Grand Prix Europy (2016)
4
BahrajnGrand Prix Bahrajnu (20042010, od 2012)15
BelgiaGrand Prix Belgii (1950195619581960196819701972200220042005, od 2007)64
BrazyliaGrand Prix Brazylii (od 1973)47
Chińska Republika LudowaGrand Prix Chin (od 2004)16
FrancjaGrand Prix Francji (1950195419562008, od 2018)
Grand Prix Szwajcarii (1982)
61
HiszpaniaGrand Prix Europy (1994199720082012)
Grand Prix Hiszpanii (19511954196819791981, od 1986)
56
HolandiaGrand Prix Holandii (1952195319551958197119731985)30
IndieGrand Prix Indii (20112013)3
JaponiaGrand Prix Japonii (19761977, od 1987)
Grand Prix Pacyfiku (19941995)
37
KanadaGrand Prix Kanady (196719741976198619882008, od 2010)50
Korea PołudniowaGrand Prix Korei Południowej (20102013)4
MalezjaGrand Prix Malezji (19992017)19
MarokoGrand Prix Maroka (1958)1
MeksykGrand Prix Meksyku (1963197019861992, od 2015)20
MonakoGrand Prix Monako (1950, od 1955)66
NiemcyGrand Prix Europy (19841995199619992007)
Grand Prix Luksemburga (19971998)
Grand Prix Niemiec (195119541956195919612006200820142016, od 2018)
78
Południowa AfrykaGrand Prix Południowej Afryki (196219631965196719801982198519921993)23
PortugaliaGrand Prix Portugalii (1958196019841996)16
RosjaGrand Prix Rosji (od 2014)6
SingapurGrand Prix Singapuru (od 2008)12
Stany ZjednoczoneIndianapolis 500 (19501960)
Grand Prix Las Vegas (19811982)
Grand Prix Stanów Zjednoczonych (1959198019841989199120002007, od 2012)
Grand Prix Stanów Zjednoczonych – Wschód (19821988)
Grand Prix Stanów Zjednoczonych – Zachód (19761983)
70
SzwajcariaGrand Prix Szwajcarii (19501954)5
TurcjaGrand Prix Turcji (20052011)7
WęgryGrand Prix Węgier (od 1986)34
Wielka BrytaniaGrand Prix Europy (198319851993)
Grand Prix Wielkiej Brytanii (od 1950)
73
WłochyGrand Prix Pescara (1957)
Grand Prix San Marino (19812006)
Grand Prix Włoch (od 1950)
97
Zjednoczone Emiraty ArabskieGrand Prix Abu Zabi (od 2009)11

Wyścigi zaplanowane w przyszłych sezonach[edytuj | edytuj kod]

WyścigKrajTorSezonStatusŹródło
Grand Prix Holandii HolandiaCircuit Zandvoortod 2020powracający[2]
Grand Prix Wietnamu WietnamHanoi Street Circuitod 2020nowy[3]

Historyczne wyścigi[edytuj | edytuj kod]

Numer wyściguSezonGrand PrixTorZwycięzca
KierowcaKonstruktor
100.1961 NiemiecNürburgring Stirling MossLotusClimax
200.1971 MonakoCircuit de Monaco Jackie StewartTyrrellFord
300.1978 Południowej AfrykiKyalami Ronnie PetersonLotusFord
400.1984 AustriiÖsterreichring Niki LaudaMcLarenTAG
500.1990 AustraliiAdelaide Nelson PiquetBenettonFord
600.1997 ArgentynyAutódromo Oscar Alfredo Gálvez Jacques VilleneuveWilliamsRenault
700.2003 BrazyliiAutódromo José Carlos Pace Giancarlo FisichellaJordanFord
800.2008 SingapuruMarina Bay Fernando AlonsoRenault
900.2014 BahrajnuBahrain International Circuit Lewis HamiltonMercedes
1000.2019 ChinShanghai International Circuit Lewis HamiltonMercedes

Lista sezonów Formuły 1[edytuj]

Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania

Formuła 1
2018 • 2019 • 2020
Historia • Regulacje
Samochody • Wyścigi
Mistrzowie Świata:
Kierowcy • Konstruktorzy
Kierowcy
Konstruktorzy • Silniki
Punktacja • Rekordy
Zwycięzcy • Zdobywcy podium •
Zdobywcy pole position •
Autorzy najszybszego okrążenia
Zdobywcy punktów:
Kierowcy • Konstruktorzy
Inne:
Wypadki śmiertelne •
Wyścigi z czerwoną flagą •
Numery startowe
Grand Prix • Tory
FIA • FOTA • FOCA
 Formuła 1 na Wikimedia Commons

Do sezonu 2019 odbyło się siedemdziesiąt sezonów Formuły 1, najwyższej klasy wyścigów jednomiejscowych według ciała zarządzającego sportami motorowymi na świecie – Fédération Internationale de l’Automobile (FIA). Sezon mistrzostw świata Formuły 1 składa się z serii wyścigów, znanych jako Grand Prix, które odbywają się na przeznaczonych do tego celu torach wyścigowych, a czasem na zamkniętych ulicach miast. Najbardziej znanym Grand Prix jest Grand Prix Monako, odbywające się w Monte Carlo.

Na podstawie wyników każdego wyścigu przyznaje się punkty zarówno dla kierowców, jak i konstruktorów. Punkty te decydują o tym, któremu kierowcy i konstruktorowi przysługuje mistrzostwo po każdym sezonie. Klasyfikacja kierowców jest prowadzona od 1950 roku, a konstruktorów – od 1958. Każdy konstruktor wystawia inny samochód, wyposażony w silnik. Do 1979 roku punkty w klasyfikacji konstruktorów zdobywał tylko najwyżej punktujący kierowca w wyścigu.

Lista sezonów[edytuj | edytuj kod]

SezonLiczba
wyścigów
Mistrzostwo świata w klasyfikacji kierowcówPunkty w
klasyfikacji
kierowców
Mistrzostwo świata w klasyfikacji konstruktorówPunkty w
klasyfikacji
konstruktorów
Źródło
19507 Giuseppe Farina (Alfa Romeo)33nie przyznawano[1]
19518 Juan Manuel Fangio (Alfa Romeo)31[2]
19528 Alberto Ascari (Ferrari)36[3]
19539 Alberto Ascari (Ferrari)34,5[4]
19549 Juan Manuel Fangio (Maserati/Mercedes)42[5]
19557 Juan Manuel Fangio (Mercedes)40[6]
19568 Juan Manuel Fangio (Ferrari)30[7]
19578 Juan Manuel Fangio (Maserati)40[8]
195811 Mike Hawthorn (Ferrari)42 Vanwall48[9]
19599 Jack Brabham (Cooper)31 Cooper40[10]
196010 Jack Brabham (Cooper)43 Cooper48[11]
19618 Phil Hill (Ferrari)34 Ferrari40[12]
19629 Graham Hill (BRM)42 BRM42[13]
196310 Jim Clark (Lotus)54 Lotus54[14]
196410 John Surtees (Ferrari)40 Ferrari45[15]
196510 Jim Clark (Lotus)54 Lotus54[16]
19669 Jack Brabham (Brabham)42 Brabham42[17]
196711 Denny Hulme (Brabham)51 Brabham63[18]
196812 Graham Hill (Lotus)48 Lotus62[19]
196911 Jackie Stewart (Matra)63 Matra66[20]
197013 Jochen Rindt (Lotus)45 Lotus59[21]
197111 Jackie Stewart (Tyrrell)62 Tyrrell73[22]
197212 Emerson Fittipaldi (Lotus)61 Lotus61[23]
197315 Jackie Stewart (Tyrrell)71 Lotus92[24]
197415 Emerson Fittipaldi (McLaren)55 McLaren73[25]
197514 Niki Lauda (Ferrari)64,5 Ferrari72,5[26]
197616 James Hunt (McLaren)69 Ferrari83[27]
197717 Niki Lauda (Ferrari)72 Ferrari95[28]
197816 Mario Andretti (Lotus)64 Lotus86[29]
197915 Jody Scheckter (Ferrari)51 Ferrari113[30]
198014 Alan Jones (Williams)67 Williams120[31]
198115 Nelson Piquet (Brabham)50 Williams95[32]
198216 Keke Rosberg (Williams)44 Ferrari74[33]
198315 Nelson Piquet (Brabham)59 Ferrari89[34]
198416 Niki Lauda (McLaren)72 McLaren143,5[35]
198516 Alain Prost (McLaren)73 McLaren90[36]
198616 Alain Prost (McLaren)72 Williams141[37]
198716 Nelson Piquet (Williams)73 Williams137[38]
198816 Ayrton Senna (McLaren)90 McLaren199[39]
198916 Alain Prost (McLaren)76 McLaren141[40]
199016 Ayrton Senna (McLaren)78 McLaren121[41]
199116 Ayrton Senna (McLaren)96 McLaren139[42]
199216 Nigel Mansell (Williams)108 Williams164[43]
199316 Alain Prost (Williams)99 Williams168[44]
199416 Michael Schumacher (Benetton)92 Williams118[45]
199517 Michael Schumacher (Benetton)102 Benetton147[46]
199616 Damon Hill (Williams)97 Williams175[47]
199717 Jacques Villeneuve (Williams)81 Williams123[48]
199816 Mika Häkkinen (McLaren)100 McLaren156[49]
199916 Mika Häkkinen (McLaren)76 Ferrari128[50]
200017 Michael Schumacher (Ferrari)108 Ferrari170[51]
200117 Michael Schumacher (Ferrari)123 Ferrari179[52]
200217 Michael Schumacher (Ferrari)144 Ferrari221[53]
200316 Michael Schumacher (Ferrari)93 Ferrari158[54]
200418 Michael Schumacher (Ferrari)148 Ferrari262[55]
200519 Fernando Alonso (Renault)133 Renault191[56]
200618 Fernando Alonso (Renault)134 Renault206[57]
200717 Kimi Räikkönen (Ferrari)110 Ferrari204[58]
200818 Lewis Hamilton (McLaren)98 Ferrari172[59]
200917 Jenson Button (Brawn)95 Brawn172[60]
201019 Sebastian Vettel (Red Bull)256 Red Bull498[61]
201119 Sebastian Vettel (Red Bull)392 Red Bull650[62]
201220 Sebastian Vettel (Red Bull)281 Red Bull460[63]
201319 Sebastian Vettel (Red Bull)397 Red Bull596[64]
201419 Lewis Hamilton (Mercedes)384 Mercedes701[65]
201519 Lewis Hamilton (Mercedes)381 Mercedes703[66]
201621 Nico Rosberg (Mercedes)385 Mercedes765[67]
201720 Lewis Hamilton (Mercedes)363 Mercedes595[68]
201821 Lewis Hamilton (Mercedes)408 Mercedes655[69]
201921 Lewis Hamilton (Mercedes)413 Mercedes739[70]

Zdobywcy tytułów[edytuj | edytuj kod]

Kierowcy[edytuj | edytuj kod]

Lp.KierowcaTytułySezony
1 Michael Schumacher71994199520002001200220032004
2 Lewis Hamilton6200820142015201720182019
3 Juan Manuel Fangio519511954195519561957
4 Alain Prost41985198619891993
 Sebastian Vettel2010201120122013
6 Jack Brabham3195919601966
 Jackie Stewart196919711973
 Niki Lauda197519771984
 Nelson Piquet198119831987
 Ayrton Senna198819901991
11 Alberto Ascari219521953
 Jim Clark19631965
 Graham Hill19621968
 Emerson Fittipaldi19721974
 Mika Häkkinen19981999
 Fernando Alonso20052006
17 Giuseppe Farina11950
 Mike Hawthorn1958
 Phil Hill1961
 John Surtees1964
 Denny Hulme1967
 Jochen Rindt1970
 James Hunt1976
 Mario Andretti1978
 Jody Scheckter1979
 Alan Jones1980
 Keke Rosberg1982
 Nigel Mansell1992
 Damon Hill1996
 Jacques Villeneuve1997
 Kimi Räikkönen2007
 Jenson Button2009
 Nico Rosberg2016

Według kraju[edytuj | edytuj kod]

Lp.PaństwoTytułyLiczba
kierowców
1 Wielka Brytania1910
2 Niemcy123
3 Brazylia83
4 Argentyna51
5 Australia42
 Austria2
 Finlandia3
 Francja1
9 Włochy32
10 Hiszpania21
 Stany Zjednoczone2
12 Kanada11
 Nowa Zelandia1
 Południowa Afryka1

Konstruktorzy[edytuj | edytuj kod]

Lp.KonstruktorTytułySezony
1 Ferrari161961196419751976197719791982198319992000200120022003200420072008
2 Williams9198019811986198719921993199419961997
3 McLaren819741984198519881989199019911998
4 Lotus71963196519681970197219731978
5 Mercedes6201420152016201720182019
6 Red Bull42010201120122013
7 Brabham219661967
 Cooper19591960
 Renault20052006
10 Vanwall11958
 BRM1962
 Matra1969
 Tyrrell1971
 Benetton1995
 Brawn2009

Według kraju[edytuj | edytuj kod]

Lp.PaństwoTytułyLiczba
konstruktorów
1 Wielka Brytania3311
2 Włochy161
3 Niemcy61
4 Austria41
5 Francja32

Lista mistrzów świata kierowców Formuły 1[edytuj]

Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania

Formuła 1
2018 • 2019 • 2020
Historia • Regulacje
Samochody • Wyścigi
Mistrzowie Świata:
Kierowcy • Konstruktorzy
Kierowcy
Konstruktorzy • Silniki
Punktacja • Rekordy
Zwycięzcy • Zdobywcy podium •
Zdobywcy pole position •
Autorzy najszybszego okrążenia
Zdobywcy punktów:
Kierowcy • Konstruktorzy
Inne:
Wypadki śmiertelne •
Wyścigi z czerwoną flagą •
Numery startowe
Grand Prix • Tory
FIA • FOTA • FOCA
 Formuła 1 na Wikimedia Commons

Tytuł mistrza świata kierowców Formuły 1 (ang. Formula One World Drivers’ Championship (WDC)) – przyznawany po zakończeniu sezonu przez Fédération Internationale de l’Automobile (FIA) kierowcy, który uzyskał największą liczbę punktów w ciągu całego sezonu. Po raz pierwszy tytuł mistrza świata kierowców przyznano w sezonie 1950, a wywalczył go włoski kierowca – Nino Farina. Pierwszym kierowcą, który sięgnął po ten tytuł dwukrotnie, był Alberto Ascari, który triumfował w sezonach 1952 i 1953. Aktualnym mistrzem świata kierowców jest Lewis Hamilton.

FIA nie ogłasza kierowcy mistrzem świata aż do ostatniego wyścigu w sezonie, ale może on zapewnić sobie tytuł wcześniej, uzyskując taką przewagę nad pozostałymi kierowcami, że nie mają oni teoretycznej możliwości uzyskania wystarczającej liczby punktów aby go wyprzedzić, nawet jeśli ten kierowca nie startowałby do końca sezonu. W ciągu 69 sezonów 28 razy o tytule mistrza świata decydował ostatni wyścig sezonu. Kierowcą, który zapewnił sobie ten tytuł najwcześniej był Michael Schumacher, który w sezonie 2002 zapewnił sobie zwycięstwo w końcowej klasyfikacji na 6 wyścigów przed końcem sezonu.

Ogółem, do tej pory, trzydziestu trzech kierowców sięgało po tytuł mistrza świata kierowców. Rekordzistą pod względem liczby tytułów jest Michael Schumacher, który jest siedmiokrotnym mistrzem świata kierowców, ponadto w sezonach 20002004 zdobył 5 tytułów z rzędu. Najwięcej mistrzów świata pochodzi z Wielkiej Brytanii (10 kierowców), a także z BrazyliiFinlandii i Niemiec (po 3).

Według roku[edytuj | edytuj kod]

SezonKierowcaZespółSilnikOponyPPP1Pod.NOPkt.Zap. tyt.Różn.Źródło
1950 Giuseppe Farina Alfa RomeoAlfa RomeoP2333307. wyścig z 73[1][2]
1951 Juan Manuel Fangio Alfa RomeoAlfa RomeoP4355318. wyścig z 86[3][4]
1952 Alberto Ascari FerrariFerrariF
P
5666366. wyścig z 812[5][6][a]
1953 Alberto Ascari FerrariFerrariP655434,58. wyścig z 96,5[7][8][a]
1954 Juan Manuel Fangio Maserati
 Mercedes[b]
Maserati
Mercedes
P
C
5673427. wyścig z 916,86[9][10]
1955 Juan Manuel Fangio MercedesMercedesC3453406. wyścig z 716,5[11][12]
1956 Juan Manuel Fangio FerrariFerrariE6354308. wyścig z 83[13][14]
1957 Juan Manuel Fangio MaseratiMaseratiP4462406. wyścig z 815[15][16]
1958 Mike Hawthorn FerrariFerrariE41754211. wyścig z 111[17][18]
1959 Jack Brabham Cooper[c]ClimaxD1251319. wyścig z 94[19][20]
1960 Jack Brabham Cooper[c]ClimaxD3553438 wyścig z 109[21][22]
1961 Phil Hill Ferrari[c]FerrariD5262347 wyścig z 81[23][24]
1962 Graham Hill BRM[c]BRMD1463429. wyścig z 912[25][26]
1963 Jim Clark Lotus[c]ClimaxD7796547 wyścig z 1021[27][28]
1964 John Surtees Ferrari[c]FerrariD22624010. wyścig z 101[29][30]
1965 Jim Clark Lotus[c]ClimaxD6666547 wyścig z 1014[31][32]
1966 Jack Brabham Brabham[c]RepcoG3451427 wyścig z 914[33][34]
1967 Denny Hulme Brabham[c]RepcoG02825111. wyścig z 115[35][36]
1968 Graham Hill Lotus[c]FordF23604812. wyścig z 1212[37][38]
1969 Jackie Stewart Matra[c]FordD2675638 wyścig z 1126[39][40]
1970 Jochen Rindt Lotus[c]FordF35514512. wyścig[d]z 135[41][42]
1971 Jackie Stewart Tyrrell[c]FordG6673628 wyścig z 1129[43][44]
1972 Emerson Fittipaldi Lotus[c]FordF35806110. wyścig z 1216[45][46]
1973 Jackie Stewart TyrrellFordG35817113. wyścig z 1516[47][48]
1974 Emerson Fittipaldi McLaren[c]FordG23705515. wyścig z 153[49][50]
1975 Niki Lauda Ferrari[c]FerrariG958264,513. wyścig z 1419,5[51][52]
1976 James Hunt McLarenFordG86826916. wyścig z 161[53][54]
1977 Niki Lauda Ferrari[c]FerrariG231037215. wyścig z 1717[55][56]
1978 Mario Andretti Lotus[c]FordG86736414. wyścig z 1613[57][58]
1979 Jody Scheckter Ferrari[c]FerrariM13605113. wyścig z 154[59][60]
1980 Alan Jones Williams[c]FordG351056713. wyścig z 1413[61][62]
1981 Nelson Piquet BrabhamFordM43715015. wyścig z 151[63][64]
1982 Keke Rosberg WilliamsFordG11604416. wyścig z 165[65][66]
1983 Nelson Piquet BrabhamBMWM13845915. wyścig z 152[67][68]
1984 Niki Lauda McLaren[c]TAGM05957216. wyścig z 160,5[69][70]
1985 Alain Prost McLaren[c]TAGG251157314. wyścig z 1620[71][72]
1986 Alain Prost McLarenTAGG141127216. wyścig z 162[73][74]
1987 Nelson Piquet Williams[c]HondaG431147315. wyścig z 1612[75][76]
1988 Ayrton Senna McLaren[c]HondaG1381139015. wyścig z 163[77][78]
1989 Alain Prost McLaren[c]HondaG241157615. wyścig z 1616[79][80]
1990 Ayrton Senna McLaren[c]HondaG1061127815. wyścig z 167[81][82]
1991 Ayrton Senna McLaren[c]HondaG871229615. wyścig z 1624[83][84]
1992 Nigel Mansell Williams[c]RenaultG14912810811. wyścig z 1652[85][86]
1993 Alain Prost Williams[c]RenaultG1371269914. wyścig z 1626[87][88]
1994 Michael Schumacher BenettonFordG681089216. wyścig z 161[89][90]
1995 Michael Schumacher Benetton[c]RenaultG4911810215. wyścig z 1733[91][92]
1996 Damon Hill Williams[c]RenaultG981059716. wyścig z 1619[93][94]
1997 Jacques Villeneuve Williams[c]RenaultG107838117. wyścig z 1739[e][95][96]
1998 Mika Häkkinen McLaren[c]MercedesB9811610016. wyścig z 1614[97][98]
1999 Mika Häkkinen McLarenMercedesB1151067616. wyścig z 162[99][100]
2000 Michael Schumacher Ferrari[c]FerrariB9912210816. wyścig z 1719[101][102]
2001 Michael Schumacher Ferrari[c]FerrariB11914312313. wyścig z 1758[103][104]
2002 Michael Schumacher Ferrari[c]FerrariB71117714411. wyścig z 1767[105][106]
2003 Michael Schumacher Ferrari[c]FerrariB56859316. wyścig z 162[107][108]
2004 Michael Schumacher Ferrari[c]FerrariB813151014814. wyścig z 1834[109][110]
2005 Fernando Alonso Renault[c]RenaultM6715213317. wyścig z 1921[111][112]
2006 Fernando Alonso Renault[c]RenaultM6714513418. wyścig z 1813[113][114]
2007 Kimi Räikkönen Ferrari[c]FerrariB3612611017. wyścig z 171[115][116]
2008 Lewis Hamilton McLarenMercedesB751019818. wyścig z 181[117][118]
2009 Jenson Button Brawn[c]MercedesB46929516. wyścig z 1711[119][120]
2010 Sebastian Vettel Red Bull[c]RenaultB10510325619. wyścig z 194[121][122]
2011 Sebastian Vettel Red Bull[c]RenaultP151117339215. wyścig z 19122[123][124]
2012 Sebastian Vettel Red Bull[c]RenaultP6510628120. wyścig z 203[125][126]
2013 Sebastian Vettel Red Bull[c]RenaultP91316739716. wyścig z 19155[127][128]
2014 Lewis Hamilton Mercedes[c]MercedesP71115738419. wyścig z 1967[129][130]
2015 Lewis Hamilton Mercedes[c]MercedesP111017838116. wyścig z 1959[131][132]
2016 Nico Rosberg Mercedes[c]MercedesP8916638521. wyścig z 215[133][134]
2017 Lewis Hamilton Mercedes[c]MercedesP11912736318. wyścig z 2046[135][136]
2018 Lewis Hamilton Mercedes[c]MercedesP111117340819. wyścig z 2188[137][138]
2019 Lewis Hamilton Mercedes[c]MercedesP511171141319. wyścig z 2188[139]

Według kierowcy[edytuj | edytuj kod]

Michael Schumacher – zdobywca siedmiu tytułów mistrza świata kierowców – dwa z nich zdobył z zespołem Benetton, a pięć z zespołem Ferrari

Juan Manuel Fangio to pięciokrotny mistrz świata, który po swoje tytuły sięgał z zespołami Alfa RomeoMaseratiMercedes oraz Ferrari. Jego rekord w liczbie zdobytych tytułów przetrwał od 1957 do 2003 roku

Alain Prost zdobył cztery tytuły mistrza świata, trzy z McLarenem i jeden z Williamsem

KierowcaLiczbaSezonyKolejność zdobywania tytułuŹródło
 Michael Schumacher7199419952000200120022003200424.[140]
 Lewis Hamilton620082014201520172018201930.[141]
 Juan Manuel Fangio5195119541955195619572.[142]
 Alain Prost4198519861989199321.[143]
 Sebastian Vettel4201020112012201332.[144]
 Jack Brabham31959196019665.[145]
 Jackie Stewart319691971197311.[146]
 Niki Lauda319751977198414.[147]
 Nelson Piquet319811983198719.[148]
 Ayrton Senna319881990199122.[149]
 Alberto Ascari2195219533.[150]
 Jim Clark2196319658.[151]
 Graham Hill2196219687.[152]
 Emerson Fittipaldi21972197413.[153]
 Mika Häkkinen21998199927.[154]
 Fernando Alonso22005200628.[155]
 Giuseppe Farina119501.[156]
 Mike Hawthorn119584.[157]
 Phil Hill119616.[158]
 John Surtees119649.[159]
 Denny Hulme1196710.[160]
 Jochen Rindt1197012.[161]
 James Hunt1197615.[162]
 Mario Andretti1197816.[163]
 Jody Scheckter1197917.[164]
 Alan Jones1198018.[165]
 Keke Rosberg1198220.[166]
 Nigel Mansell1199223.[167]
 Damon Hill1199625.[168]
 Jacques Villeneuve1199726.[169]
 Kimi Räikkönen1200729.[170]
 Jenson Button1200931.[171]
 Nico Rosberg1201633.[172]
  • Pogrubiono nazwiska kierowców startujących obecnie w Formule 1.

Według narodowości[edytuj | edytuj kod]

KrajKierowcyLiczba tytułówKierowca (tytuły)
 Wielka Brytania1119Lewis Hamilton (6), Jackie Stewart (3), Jim Clark (2), Graham Hill (2), Mike Hawthorn (1), John Surtees (1), James Hunt (1), Nigel Mansell (1), Damon Hill (1), Jenson Button (1)
 Niemcy312Michael Schumacher (7), Sebastian Vettel (4), Nico Rosberg (1)
 Brazylia38Nelson Piquet (3), Ayrton Senna (3), Emerson Fittipaldi (2)
 Argentyna15Juan Manuel Fangio (5)
 Finlandia34Mika Häkkinen (2), Keke Rosberg (1), Kimi Räikkönen (1)
 Australia24Jack Brabham (3), Alan Jones (1)
 Austria24Niki Lauda (3), Jochen Rindt (1)
 Francja14Alain Prost (4)
 Włochy23Alberto Ascari (2), Giuseppe Farina (1)
 Stany Zjednoczone22Phil Hill (1), Mario Andretti (1)
 Hiszpania12Fernando Alonso (2)
 Kanada11Jacques Villeneuve (1)
 Nowa Zelandia11Denny Hulme (1)
 Południowa Afryka11Jody Scheckter (1)
  • Pogrubiono nazwiska kierowców startujących obecnie w Formule 1.

Według konstruktora[edytuj | edytuj kod]

KonstruktorLiczba
 Ferrari15
 McLaren12
 Mercedes8
 Williams7
 Lotus6
 Brabham4
 Red Bull
 Alfa Romeo2
 Benetton
 Cooper
 Maserati
 Renault
 Tyrrell
 Brawn1
 BRM
 Matra
  • Pogrubiono nazwy konstruktorów rywalizujących obecnie w Formule 1.

Według kraju konstruktora[edytuj | edytuj kod]

KrajLiczba
 Wielka Brytania37
 Włochy21
 Niemcy8
 Austria4
 Francja3

Według dostawców silników[edytuj | edytuj kod]

SilnikLiczba
 Ferrari15
 Ford13
 Mercedes12
 Renault11
 Honda5
 Climax4
 TAG3
 Alfa Romeo2
 Maserati
 Repco
 BMW1
 BRM
  • Pogrubiono nazwy producentów silników dostarczających obecnie silniki zespołom Formuły 1.

Według dostawców opon[edytuj | edytuj kod]

ProducentKrajLiczbaSezony
GGoodyear[f] Stany Zjednoczone24196619671971197319781980198219851997
PPirelli Włochy1519501954[g][h]195720112019
BBridgestone[i] Japonia111998200420072010
DDunlop Wielka Brytania8195919651969
MMichelin Francja6197919811983198420052006
FFirestone Stany Zjednoczone41952[h]196819701972
CContinental Niemcy21954[g]1955
EEnglebert Belgia219561958
  • Pogrubiono nazwy producentów opon dostarczających obecnie opony zespołom Formuły 1.

Rekordy[edytuj | edytuj kod]

Najmłodsi mistrzowie świata[edytuj | edytuj kod]

KierowcaWiekSezon
1 Sebastian Vettel23 lata, 133 dni2010
2 Lewis Hamilton23 lata, 301 dni2008
3 Fernando Alonso24 lata, 58 dni2005
4 Emerson Fittipaldi25 lat, 273 dni1972
5 Michael Schumacher25 lat, 314 dni1994
6 Niki Lauda26 lat, 197 dni1975
7 Jacques Villeneuve26 lat, 200 dni1997
8 Jim Clark27 lat, 188 dni1963
9 Kimi Räikkönen28 lat, 4 dni2007
10 Jochen Rindt28 lat, 140 dni1970 (pośmiertnie)
  • Pogrubiono nazwiska kierowców startujących obecnie w Formule 1.

Najstarsi mistrzowie świata[edytuj | edytuj kod]

KierowcaWiekSezon
1 Juan Manuel Fangio46 lat, 41 dni1957
2 Giuseppe Farina43 lata, 308 dni1950
3 Jack Brabham40 lat, 155 dni1966
4 Graham Hill39 lat, 262 dni1968
5 Nigel Mansell39 lat, 8 dni1992
6 Alain Prost38 lat, 214 dni1993
7 Mario Andretti38 lat, 193 dni1978
8 Damon Hill36 lat, 26 dni1996
9 Niki Lauda35 lat, 242 dni1984
10 Michael Schumacher35 lat, 239 dni2004
  • Pogrubiono nazwiska kierowców startujących obecnie w Formule 1.

Kierowcy, którzy zdobywali mistrzostwa świata kierowców z rzędu[edytuj | edytuj kod]

Dziewięciu kierowców zdobyło mistrzostwo świata kierowców z rzędu.

TytułyKierowcaSezony
5 Michael Schumacher20002004
4 Juan Manuel Fangio19541957
 Sebastian Vettel20102013
3 Lewis Hamilton20172019
 Alberto Ascari19521953
2 Jack Brabham19591960
 Alain Prost19851986
 Ayrton Senna19901991
 Michael Schumacher19941995
 Mika Häkkinen19981999
 Fernando Alonso20052006
 Lewis Hamilton20142015
  • Pogrubiono nazwiska kierowców startujących obecnie w Formule 1.

Lista mistrzów świata konstruktorów Formuły 1[edytuj]

Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania

Formuła 1
2018 • 2019 • 2020
Historia • Regulacje
Samochody • Wyścigi
Mistrzowie Świata:
Kierowcy • Konstruktorzy
Kierowcy
Konstruktorzy • Silniki
Punktacja • Rekordy
Zwycięzcy • Zdobywcy podium •
Zdobywcy pole position •
Autorzy najszybszego okrążenia
Zdobywcy punktów:
Kierowcy • Konstruktorzy
Inne:
Wypadki śmiertelne •
Wyścigi z czerwoną flagą •
Numery startowe
Grand Prix • Tory
FIA • FOTA • FOCA
 Formuła 1 na Wikimedia Commons

Tytuł mistrza świata konstruktorów Formuły 1 (ang. Formula One World Constructors’ Championship (WCC)) – przyznawany przez Fédération Internationale de l’Automobile (FIA) po zakończeniu sezonu konstruktorowi, który uzyskał największą liczbę punktów w ciągu całego sezonu. Po raz pierwszy tytuł mistrza świata konstruktorów przyznano w sezonie 1958 zespołowi Vanwall.

Różne kombinacje samochodu i silnika są uznawane za różnych konstruktorów. Klasyfikacje obliczane są przez dodanie punktów zdobytych przez kierowców danego konstruktora w każdym wyścigu w sezonie. Do sezonu 1979 do punktacji wliczane były punkty najlepszych kierowców danego konstruktora w danym wyścigu. Tylko dziesięć razy w barwach zespołu, który wywalczył tytuł mistrzowski w danym sezonie wśród konstruktorów nie startował mistrz świata kierowców tegoż sezonu.

W trakcie 61 sezonów tytuł mistrzowski został przyznany 14 różnym konstruktorom. Najbardziej utytułowanym zespołem jest Scuderia Ferrari, ma on na koncie 16 tytułów mistrzowskich, w tym 6 z rzędu w latach 19992004. Mistrzowskie zespoły reprezentowały pięć krajów: Wielką Brytanię (33 tytuły), Włochy (16), Niemcy (6), Austrię (4), oraz Francję (3).

Według roku[edytuj | edytuj kod]

SezonKonstruktorSilnikOponyKierowcy[a]PPP1Pod.NOPkt[b]Różn.Źródło
1958 VanwallVanwallDStirling Moss
Tony Brooks
5693488[1][2]
1959 CooperClimaxDJack Brabham[c]
Stirling Moss
Bruce McLaren
55135408[3][4]
1960 CooperClimaxDJack Brabham[c]
Bruce McLaren
461454814[5][6]
1961 FerrariFerrariDPhil Hill[c]
Wolfgang von Trips
651454510[7][8]
1962 BRMBRMDGraham Hill[c]1483426[9][10]
1963 LotusClimaxDJim Clark[c]77965418[11][12]
1964 FerrariFerrariDJohn Surtees[c]
Lorenzo Bandini
23102453[13][14]
1965 LotusClimaxDJim Clark[c]6676549[15][16]
1966 BrabhamRepcoGJack Brabham[c]34924211[17][18]
1967 BrabhamRepcoGDenny Hulme[c]
Jack Brabham
241426319[19][20]
1968 LotusFordFGraham Hill[c]
Jo Siffert
Jim Clark
Jackie Oliver
55956213[21][22]
1969 MatraFordDJackie Stewart[c]
Jean-Pierre Beltoise
261066617[23][24]
1970 LotusFordFJochen Rindt[c]
Emerson Fittipaldi
Graham Hill
John Miles
3671597[25][26]
1971 TyrrellFordGJackie Stewart[c]
François Cevert
671147337[27][28]
1972 LotusFordFEmerson Fittipaldi[c]35846110[29][30]
1973 LotusFordG1. Emerson Fittipaldi
2. Ronnie Peterson
1071579210[31][32]
1974 McLarenFordG5. Emerson Fittipaldi[c]
6. Denny Hulme
33. Mike Hailwood
(33). David Hobbs
(33). Jochen Mass
24101738[33][34]
1975 FerrariFerrariG11. Clay Regazzoni
12. Niki Lauda[c]
9611672.518.5[35][36]
1976 FerrariFerrariG1. Niki Lauda
2. Clay Regazzoni
46137839[37][38]
1977 FerrariFerrariG11. Niki Lauda[c]
12. Carlos Reutemann
241639533[39][40]
1978 LotusFordG5. Mario Andretti[c]
6. Ronnie Peterson
1281478628[41][42]
1979 FerrariFerrariM11. Jody Scheckter[c]
12. Gilles Villeneuve
2613611338[43][44]
1980 WilliamsFordG27. Alan Jones[c]
28. Carlos Reutemann
3618512054[45][46]
1981 WilliamsFordG1. Alan Jones
2. Carlos Reutemann
241379534[47][48]
1982 FerrariFerrariG27. Gilles Villeneuve
28. Didier Pironi
(27). Patrick Tambay
(28). Mario Andretti
33112745[49][50]
1983 FerrariFerrariG27. Patrick Tambay
28. René Arnoux
841238910[51][52]
1984 McLarenTAGM7. Alain Prost
8. Niki Lauda[c]
312188143.586[53][54]
1985 McLarenTAGG1. Niki Lauda
2. Alain Prost[c]
(1). John Watson
26126908[55][56]
1986 WilliamsHondaG5. Nigel Mansell
6. Nelson Piquet
49191114145[57][58]
1987 WilliamsHondaG5. Nigel Mansell
6. Nelson Piquet[c]
12918713761[59][60]
1988 McLarenHondaG11. Alain Prost
12. Ayrton Senna[c]
15152510199134[61][62]
1989 McLarenHondaG1. Ayrton Senna
2. Alain Prost[c]
151018814164[63][64]
1990 McLarenHondaG27. Ayrton Senna[c]
28. Gerhard Berger
12618512111[65][66]
1991 McLarenHondaG1. Ayrton Senna[c]
2. Gerhard Berger
10818413914[67][68]
1992 WilliamsRenaultG5. Nigel Mansell[c]
6. Riccardo Patrese
1510211116465[69][70]
1993 WilliamsRenaultG0. Damon Hill
2. Alain Prost[c]
1510221016884[71][72]
1994 WilliamsRenaultG0. Damon Hill
2. Ayrton Senna
(2). David Coulthard
(2). Nigel Mansell
6713811815[73][74]
1995 BenettonRenaultG1. Michael Schumacher[c]
2. Johnny Herbert
41115813725[75][76]
1996 WilliamsRenaultG5. Damon Hill[c]
6. Jacques Villeneuve
12122111175105[77][78]
1997 WilliamsRenaultG3. Jacques Villeneuve[c]
4. Heinz-Harald Frentzen
10815912321[79][80]
1998 McLarenMercedesB7. David Coulthard
8. Mika Häkkinen[c]
12920915623[81][82]
1999 FerrariFerrariB3. Michael Schumacher
4. Eddie Irvine
(3). Mika Salo
361761284[83][84]
2000 FerrariFerrariB3. Michael Schumacher[c]
4. Rubens Barrichello
101021517018[85][86]
2001 FerrariFerrariB1. Michael Schumacher[c]
2. Rubens Barrichello
11924317977[87][88]
2002 FerrariFerrariB1. Michael Schumacher[c]
2. Rubens Barrichello
10152712221129[89][90]
2003 FerrariFerrariB1. Michael Schumacher[c]
2. Rubens Barrichello
8816815814[91][92]
2004 FerrariFerrariB1. Michael Schumacher[c]
2. Rubens Barrichello
12152914262143[93][94]
2005 RenaultRenaultM5. Fernando Alonso[c]
6. Giancarlo Fisichella
781831919[95][96]
2006 RenaultRenaultM1. Fernando Alonso[c]
2. Giancarlo Fisichella
781952065[97][98]
2007 FerrariFerrariB5. Felipe Massa
6. Kimi Räikkönen[c]
1192211204103[d][99][100]
2008 FerrariFerrariB1. Kimi Räikkönen
2. Felipe Massa
88191317221[101][102]
2009 BrawnMercedesB22. Jenson Button[c]
23. Rubens Barrichello
5815417218.5[103][104]
2010 Red BullRenaultB5. Sebastian Vettel[c]
6. Mark Webber
159205498[e]44[105][106]
2011 Red BullRenaultP1. Sebastian Vettel[c]
2. Mark Webber
18122610650153[107][108]
2012 Red BullRenaultP1. Sebastian Vettel[c]
2. Mark Webber
8714746060[109][110]
2013 Red BullRenaultP1. Sebastian Vettel[c]
2. Mark Webber
11132412596236[111][112]
2014 MercedesMercedesP6. Nico Rosberg
44. Lewis Hamilton[c]
18163112701296[113][114]
2015 MercedesMercedesP6. Nico Rosberg
44. Lewis Hamilton[c]
18163213703275[115][116]
2016 MercedesMercedesP6. Nico Rosberg[c]
44. Lewis Hamilton
2019339765291[117][118]
2017 MercedesMercedesP44. Lewis Hamilton[c]
77. Valtteri Bottas
1512249668146[119][120]
2018 MercedesMercedesP44. Lewis Hamilton[c]
77. Valtteri Bottas
1311251065584[121][122]
2019 MercedesMercedesP44. Lewis Hamilton[c]
77. Valtteri Bottas
10153215739235[123]

Według liczby zdobytych tytułów mistrza świata konstruktorów[edytuj | edytuj kod]

KonstruktorLiczbaSezony
 Ferrari161961196419751976197719791982198319992000200120022003200420072008
 Williams9198019811986198719921993199419961997
 McLaren819741984198519881989199019911998
 Lotus71963196519681970197219731978
 Mercedes6201420152016201720182019
 Red Bull42010201120122013
 Cooper219591960
 Brabham19661967
 Renault20052006
 Vanwall11958
 BRM1962
 Matra1969
 Tyrrell1971
 Benetton1995
 Brawn2009
  • Pogrubiono nazwy konstruktorów rywalizujących obecnie w Formule 1.

Według kraju konstruktora[edytuj | edytuj kod]

KrajKonstruktorzyLiczba
 Wielka Brytania1033
 Włochy116
 Niemcy16
 Austria14
 Francja23

Według dostawców silników[edytuj | edytuj kod]

SilnikLiczbaKonstruktorzy
Ferrari16Ferrari (16)
Renault12Williams (5), Red Bull (4), Renault (2), Benetton (1)
Ford10Lotus (5), Williams (2), Matra (1), Tyrrell (1), McLaren (1)
Mercedes8Mercedes (6), McLaren (1), Brawn (1)
Honda6McLaren (4), Williams (2)
Climax4Cooper (2), Lotus (2)
Repco2Brabham (2)
TAGMcLaren (2)
Vanwall1Vanwall (1)
BRMBRM (1)
  • Pogrubiono nazwy producentów silników dostarczających obecnie silniki zespołom Formuły 1.

Według dostawców opon[edytuj | edytuj kod]

ProducentLiczbaKonstruktorzy
GGoodyear26Williams (9), McLaren (6), Ferrari (5), Lotus (2), Brabham (2), Tyrrell (1), Benetton (1)
BBridgestone11Ferrari (8), McLaren (1), Brawn (1), Red Bull (1)
DDunlop9Cooper (2), Ferrari (2), Lotus (2), Vanwall (1), BRM (1), Matra (1)
PPirelliMercedes (6), Red Bull (3)
MMichelin4Renault (2), Ferrari (1), McLaren (1)
FFirestone3Lotus (3)
  • Pogrubiono nazwy producentów opon dostarczających obecnie opony zespołom Formuły 1.
Znalezione obrazy dla zapytania formuła 1

Futbol amerykański

Znalezione obrazy dla zapytania Futbol amerykański

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie sport ten nazywany jest po prostu „futbolem” (football). Poza tymi krajami dyscyplina określana jest niemal zawsze jako „futbol amerykański” (American football w krajach anglojęzycznych poza Ameryką Północną), dla odróżnienia od innych gier piłkarskich – szczególnie piłki nożnej (która natomiast przez Amerykanów nazywana jest soccer). Futbol amerykański niekiedy nazywa się gridiron football („futbol rusztowy”), z powodu podobieństwa boiska do kratki rusztu.Uwaga: w tym artykule dyscyplina ta nazywana będzie w skrócie futbolem.

Zasady gry w skrócie[edytuj | edytuj kod]

Celem gry jest zdobycie w ustalonym czasie większej liczby punktów od drużyny przeciwnej.

Piłkę można przemieszczać, kopiąc ją, niosąc ją, rzucając nią lub przekazując ją z rąk do rąk między zawodnikami (najczęściej jest ona rzucana ręką). Punkty zdobywa się na wiele sposobów, na przykład przez przeniesienie piłki przez linię punktową (goal line), rzucenie piłki do zawodnika stojącego za tą linią – czyli w polu punktowym (end zone) – lub przez kop na bramkę przeciwnika (field goal). Wygrywa drużyna z większą liczbą punktów w momencie, gdy upływa czas meczu i kończy się ostatnia akcja. W razie remisu w czasie regulaminowym stosuje się dogrywki z zasadą „nagłej śmierci” – odpowiednik „złotego gola” w piłce nożnej. Niekiedy mecz może zakończyć się remisem, jeśli dogrywka nie wyłoni zwycięzcy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Koniec meczu USA-Kanada z 1944. Zawodnik kanadyjski ma na głowie kask starego typu

Zarówno futbol amerykański jak piłka nożna, czy rugby mają korzenie w sportach piłkarskich, które uprawiano w XIX wieku na Wyspach Brytyjskich. Na rozwój futbolu amerykańskiego miały wpływ rugbypiłka nożna, lokalne odmiany futbolu ludowego oraz kreatywność Waltera Campa. Nazwa futbol według najpowszechniej przyjętych teorii odnosiła się do grania „na piechotę” (ang. on foot) albo od rozmiaru piłki, długiej „na jedną stopę”.

6 listopada 1869, w Nowym Brunszwiku w stanie New Jersey, rozegrano pierwszy mecz futbolowy między drużynami Uniwersytetu Rutgersa i Uniwersytetu w Princeton. Zawodnicy tego pierwszego wygrali mecz wynikiem 6-4. Mecz ten bardziej jeszcze przypominał dawną piłkę nożną, ale stopniowe zmiany doprowadziły do powstania gry zbliżonej do współczesnej[2].

Od lat 20. do początku lat 90. XIX wieku studenci Kolegium Dartmoutha rozgrywali mecze na pierwotnych zasadach podobnych do futbolowych, znanych pod nazwą Old Division Football, opublikowanych przez uczelnię w 1871[3].

W 1874 studenci Uniwersytetu Harvarda, grający w grę zwaną Boston game, rozegrali dwa mecze przeciwko studentom kanadyjskiego Uniwersytetu McGilla, z Montrealu, grającym w rugby. Pierwszy mecz, w którym zwyciężyli Amerykanie 3-0, rozegrano okrągłą piłką na zasadach Boston game. Drugi mecz, zakończony bezpunktowym remisem, rozegrano owalną piłką na zasadach rugby. Większość zasad z rugby zostało przejętych przez studentów harwardzkich, którzy zaczęli je popularyzować wśród innych uczelni grających do tamtej pory w piłkę nożną[2].

Już w latach 70. XIX wieku na Uniwersytecie Yale’a zaczęto, na wniosek trenera Waltera Campa, opracowywać przepisy i standardy odróżniające rozwijający się futbol od rugby i piłki nożnej. W 1880 wprowadzono zapis o linii wznowienia akcji, a dwa lata później przepisy o próbach[4].

U zarania XX wieku futbol stał się bardziej niebezpieczny: w samym roku 1905 zmarło 18 zawodników uczelnianych. Władze uniwersytetów zareagowały na to zmianami przepisów prowadzącymi do rozgęszczenia zawodników na boisku (do czego najbardziej przyczynił się zapis o podaniu do przodu) czy zakazami tworzenia niebezpiecznych formacji, jak wysoce skuteczna, ale nad wyraz kontuzjogenna „formacja klina”. Wprowadzono i wymuszono użycie lepszego sprzętu ochronnego, jak coraz doskonalsze kaski (obowiązkowe jednak dopiero od lat 40. XX wieku)[5].

Do 1912 dyscyplina osiągnęła kształt bliski znanemu dzisiaj. Wtedy to zmieniono rozmiar boiska do dzisiejszego, zwiększono do 6 liczbę punktów otrzymywanych za przyłożenie, wprowadzono zasadę 4 prób.

Futbol, początkowo zdominowany przez uniwersytety Ligi Bluszczowej, zyskał zainteresowanie innych uczelni w całych Stanach Zjednoczonych. Do 1916, kiedy to zaczęto rozgrywać corocznie Rose Bowl – mecz uczelni wschodu i zachodu – futbol stał się sportem narodowym, ustępującym popularnością tylko baseballowi.

Futbol zawodowy rozwinął się w miastach przemysłowych Pensylwanii i środkowego wschodu Stanów Zjednoczonych na początku lat 20. XX wieku. W 1920 utworzono ligę National Football League (NFL), wtedy jako American Professional Football Association.

Liga zawodowa wzbudzała początkowo raczej lokalne zainteresowanie o drugorzędnym znaczeniu. Po II wojnie światowej zainteresowanie meczami NFL ogromnie wzrosło w całych Stanach Zjednoczonych, głównie dzięki przekazom telewizyjnym. W latach 60. XX wieku liga zawodowa przebiła swoją popularnością rozgrywki futbolu uczelnianego i baseballu. Pierwszy Super Bowl, starcie mistrzów ówczesnej ligi NFL i rywalizującej ligi AFL, odbył się w 1967, zaś trzy lata później ligi połączyły się.

Popularność[edytuj | edytuj kod]

Mecze futbolowe drużyny Uniwersytetu Południowej Kalifornii na stadionie Los Angeles Memorial Coliseum przyciągają ponad 90 000 widzów

W formie zorganizowanej w futbol grają niemal wyłącznie mężczyźni i chłopcy, choć w ostatnich latach zaczęły powstawać amatorskie i półprofesjonalne ligi kobiece. Futbol pozostaje najpopularniejszym sportem widowiskowym w Stanach Zjednoczonych, zdobywając oglądalność przewyższającą inne sporty transmitowane w telewizji[6].

Obecnie jedyną dużą futbolową ligą zawodową w Stanach Zjednoczonych jest NFL, w której uczestniczą 32 zespoły. Jej finał, Super Bowl, ogląda niemal połowa amerykańskich gospodarstw domowych oraz telewidzowie w ponad 200 krajach (230 w 2009[7]). W dniu decydującej rozgrywki, zwanym Niedzielą Super Bowl, wielu kibiców organizuje w domach imprezy, na które zaprasza się rodzinę i znajomych, by wspólnie stołować się i oglądać mecz. W przerwie meczu odbywa się krótki koncert muzyczny, a udział artysty w nim uznaje się dla niego za zaszczyt[8].

Od 2007 istnieje także United Football League (UFL) której drużyny mają swoje siedziby w mniejszych miastach. Pierwszy mecz w jej ramach rozegrano w 2009.

Ogromną popularnością w całej Ameryce Północnej cieszy się futbol akademicki. Sześć stadionów uczelnianych (Michigan StadiumBeaver StadiumNeyland StadiumOhio StadiumBryant-Denny StadiumTexas Memorial Stadium) mieści powyżej 100 000 widzów i regularnie wyprzedaje wszystkie bilety. Nawet rozgrywki futbolowych drużyn szkół średnich przyciągają w niektórych miastach ponad 10 000 osób, a rytuały związane z jesiennymi rozgrywkami drużyn – występy szkolnych orkiestr marszowych, pokazy cheerleaderek, tradycja homecoming oraz zabawy – są ważną częścią kultury w większości małych miast Ameryki.

W Stanach Zjednoczonych, zgodnie z długoletnią tradycją, mecze ligi szkół średnich rozgrywa się w piątki, mecze uczelniane w soboty, zaś mecze ligi NFL w niedziele, poniedziałki wieczorem, pokazywane w programie Monday Night Football, i w niektóre czwartkowe wieczory. Po zakończeniu sezonu uczelnianego NFL rozgrywa niektóre gry także w soboty. Od tego grafiku meczów następują niekiedy odstępstwa.

Przyjęło się także organizować mecze w niektóre święta jesienne i zimowe (Dzień DziękczynieniaNowy Rok).

W futbol gra się w celach rekreacyjnych w klubach amatorskich i młodzieżowych. Istnieją drużyny półprofesjonalne, w których zawodnicy otrzymują niewielkie pensje.

Poza Stanami Zjednoczonymi[edytuj | edytuj kod]

Sport ten poza Stanami Zjednoczonymi i Samoa Amerykańskim ustępuje popularnością wielu innym dyscyplinom sportu. Największe zainteresowanie wzbudza w Kanadzie, gdzie działa Canadian Football League, grająca według zbliżonych przepisów kanadyjskich. Futbol cieszy się też pewną popularnością w niektórych regionach Meksyku (ONEFA). W mniejszym stopniu dyscyplina jest obecna w kilkudziesięciu państwach globu, jako wynik zafascynowania kulturą amerykańską, np. w Japonii (gdzie istnieje półprofesjonalna X-League), Korei, Nowej Zelandii, Australii, Brazylii, czy w niektórych państwach europejskich (w szczególności Austria, Niemcy, Wielka Brytania). Od 1999 rozgrywa się mistrzostwa świata w futbolu amerykańskim.

W Europie od 1983 rozgrywane są mistrzostwa Europy, od 2000 mistrzostwa Europy juniorów. Pod auspicjami NFL w 1991 zbudowano ligę NFL Europa, w której grało ostatnio 5 drużyn niemieckich i jedna holenderska, po zakończeniu edycji 2007 liga ta przestała istnieć. Największą bazę fanów na kontynencie ten sport ma w Wielkiej Brytanii.

W Polsce[edytuj | edytuj kod]

Od listopada 2004 działa w Polsce Polski Związek Futbolu Amerykańskiego, utworzony z inicjatywy dwóch drużyn: Warsaw Eagles i 1. KFA Wielkopolska. W sezonie 2006 rozegrano mecze Polskiej Ligi Futbolu Amerykańskiego, w której grały 4 zespoły, oprócz wyżej wymienionych The Crew Wrocław i Pomorze Seahawks, na których mecze przychodziło do kilku tysięcy osób (najwięcej we Wrocławiu – ponad 3000 widzów)[9]. Mistrzem została drużyna Warsaw Eagles.

W kwietniu 2006 powstała pierwsza w Małopolsce drużyna futbolu amerykańskiego Kraków Tigers i pierwsza na Górnym Śląsku Silesia Miners, które rozpoczynają propagowanie tego sportu w południowej Polsce.

W sezonie 2007 Polska Liga Futbolu Amerykańskiego liczyła 9 drużyn. Poza wymienionymi wyżej grały w niej Kozły PoznańDevils Wrocław oraz Husaria Szczecin.

W 2008 utworzono drugą ligę rozgrywkowa PLFA II. W obydwu ligach grało łącznie 17 drużyn.

W 2011 utworzono ligę ósemek PLFA 8. W trzech ligach było łącznie 31 zespołów.

W sezonie 2012, po reorganizacji rozgrywek i utworzeniu TopLigi, najwyższej klasy rozgrywkowej, w polskiej lidze występowały 42 drużyny w 5 klasach, po raz pierwszy rozgrywki juniorskie. W 2013 już 74 zespoły (w tym 17 juniorskich) w 5 klasach rozgrywkowych oraz oficjalna reprezentacja Polski w futbolu amerykańskim.

Przepisy[edytuj | edytuj kod]

Boisko i zawodnicy[edytuj | edytuj kod]

Liczby na boisku pokazują odległość w jardach do najbliższego pola punktowego.

Mecz futbolowy rozgrywa się na prostokątnym boisku o długości całkowitej 120 jardów[10][11] (109,728 metra) oraz 53 i 1/3 jarda (48,768 metra) szerokości. Linie ograniczające boisko wzdłuż długości nazywa się liniami bocznymi (sidelines), zaś wzdłuż szerokości – liniami końcowymi (end lines). Równolegle do linii końcowych, 10 jardów w głąb boiska, biegną dwie linie punktowe (goal lines). Po obu stronach boiska pomiędzy liniami końcowymi i punktowymi zdefiniowane są pola punktowe (end zones).

W poprzek boiska, pomiędzy liniami punktowymi, wymalowane są linie jardów (yard lines) w odstępie 5 jardów. Co 10 jardów linie te numeruje się tak, by wskazywały odległość do najbliższej linii punktowej. Środek boiska przecina linia 50 jardów. Na boisku umieszczone są dwa rzędy linii przerywanych – nazywanych liniami wewnętrznymi (inbound lines) lub kreskowanymi (hash marks) – prostopadłymi do linii bocznych. Kreski linii wewnętrznych stawiane są co 1 jard i służą do dokładnego wyznaczenia miejsca rozpoczęcia akcji.

Przy końcu obu linii końcowych stoją dwa słupy (goalpostsuprights) rozstawione 18,5 stóp[12] (5,54736 m) od siebie[13]. Słupy łączy dolna poprzeczka zawieszona 10 stóp (3,048 m) nad ziemią.

Obie drużyny mogą wystawić 11 zawodników. Można wymieniać każdego zawodnika dowolną liczbę razy, jeśli pozwala na to czas w przerwach między akcjami. Fakt ten sprawia, że niemal wszyscy z 46 aktywnych sportowców wystawionych do konkretnego meczu mają szansę w nim zagrać. Zawodnicy zwykle specjalizują się w określonych elementach gry i w razie potrzeby mogą być wykorzystani w jednej z trzech formacji: ataku, obrony lub formacji specjalnej.

Czas gry[edytuj | edytuj kod]

Osobny artykuł: Czas gry (futbol amerykański).

Standardowy mecz futbolowy składa się z czterech 15-minutowych kwart[14], z przerwą w połowie meczu – po drugiej kwarcie. Po niektórych akcjach zegar może być zatrzymany, co może znacznie wydłużyć cały mecz, częstokroć do ponad 3 godzin. W lidze NFL, jeśli mecz w czasie regulaminowym kończy się remisem, następuje 15-minutowa dogrywka. Dogrywka jest rozstrzygana metodą „nagłej śmierci” (sudden death, odpowiednika „złotego gola” w piłce nożnej): wygrywa ten zespół, który jako pierwszy zdobędzie w jej trakcie choćby minimalną liczbę punktów. W sezonie zasadniczym ligi, w przypadku skończenia się dogrywki remisem, wynik pozostaje remisowy. W fazie play-off dogrywki powtarza się, aż do momentu gdy któryś z zespołów zdobędzie przewagę. Zasady dogrywek na poziomie szkół średnich i uniwersytetów są bardziej skomplikowane i rządzą się odpowiednimi przepisami.

Według analizy przeprowadzonej przez The Wall Street Journal na podstawie meczów NFL pokazywanych przez cztery czołowe stacje telewizyjne[15], średni czas transmisji wynosi 174 minuty (blisko 3 godziny). W tym czasie zaledwie 10 minut 43 sekundy stanowi właściwa gra, a jedna akcja trwa średnio 4 sekundy. Stąd, ponieważ zawodnicy mają 40 sekund na wznowienie gry, większość z 60 minut regulaminowego czasu stanowią „stałe fragmenty” w których gra jest przerwana, ale czas jest odmierzany (co odróżnia futbol amerykański od koszykówki, czy hokeja na lodzie). Więcej czasu transmisji niż gra wypełniają zbliżenia zawodników (średnio 75 minut), reklamy (około godziny), analizy meczu, powtórki (średnio 17 minut).

Zdobywanie pola, gra piłką[edytuj | edytuj kod]

Zasady zdobywania pola w futbolu przypominają przepisy rugby league o sześciu szarżach (six-tackle rule) i o rozgrywaniu piłki (play-the-ball). Drużyna w posiadaniu piłki nazywana atakiem (offense), może podjąć cztery próby (downs) w trakcie których stara się zdobyć co najmniej 10 jardów boiska w kierunku pola punktowego drużyny przeciwnej, nazywanej obroną (defense). Po zdobyciu 10 jardów pola drużyna atakująca zyskuje prawo do pierwszej próby (first down), a zatem może ponownie podjąć cztery próby zyskania kolejnych 10 jardów lub zdobycia punktów. Jeśli atakowi nie uda się zdobyć pierwszej próby, np. przez zyskanie 10 jardów pola po czterech kolejnych próbach, traci posiadanie piłki na rzecz drużyny przeciwnej.

Poza momentami rozpoczęcia połówek meczu i po zdobyciu punktów, piłka zawsze wprowadzana jest do gry przez snap: zawodnicy ataku ustawiają się przodem do obrony na linii wznowienia gry (line of scrimmage), wyznaczonej przez miejsce zakończenia ostatniej akcji, prostopadłej do linii bocznych, a jeden z zawodników formacji atakującej, środkowy (center), podaje lub rzuca piłkę pomiędzy swoimi nogami do innego zawodnika, zazwyczaj do rozgrywającego (quarterback).

Udana szarża podczas Pro Bowl – meczu gwiazd.

Atak może zdobywać pole grając piłką na dwa sposoby:

  • biegnąc z nią, tzw. gra dołem (rushing); niosący piłkę może przekazać ją innemu zawodnikowi z rąk do rąk, co nazywa się przekazaniem (handoff),
  • rzucając piłkę do innego zawodnika, tzw. gra górą (passing); podanie do przodu (forward pass) jest kluczowym pojęciem odróżniającym futbol amerykański i kanadyjski od innych dyscyplin z rodziny sportów futbolowych; atak może podać piłkę do przodu tylko raz i tylko spoza linii wznowienia gry; piłka może być rzucona, pchnięta lub podrzucona w bok i do tyłu w dowolnym momencie; ten rodzaj zagrywki zwany jest podaniem bocznym (lateral pass) i jest w futbolu stosowany rzadziej niż w meczach rugby, w których stanowi jedyną dozwoloną formę podania ręką.

Próba kończy się w momencie, gdy piłka staje się martwa (dead ball), co ma miejsce następujących sytuacjach:

  • zawodnik niosący piłkę upada na boisko, np. po szarży przeciwnika, lub jego ruch w przód (forward progress) w kierunku pola punktowego przeciwnika zostaje zatrzymany przez zawodników obrony, co orzeka sędzia,
  • piłka podana do przodu wychodzi poza boisko lub dotyka ziemi zanim zostanie złapana; taki stan nazywa się podaniem niepełnym (incomplete pass); piłka powraca na ostatnią linię wznowienia gry a atak przystępuje do kolejnej próby,
  • podczas akcji piłka lub zawodnik ją niosący wychodzi poza boisko (out of bounds),
  • drużyna zdobywa punkt.

Sędziowie używają gwizdka do oznajmienia zawodnikom o końcu próby.

Przed każdą próbą, oba zespoły ustalają grę (play), czyli koordynują plan przemieszczania się i podań, którego każdy z zawodników powinien się trzymać. Niekiedy próby nazywa się „grami”.

Zmiana posiadania piłki[edytuj | edytuj kod]

Atak pozostaje w posiadaniu piłki do momentu, gdy przejmie ją obrona drużyny przeciwnej. Może do tego dojść na kilka sposobów

  • Drużynie atakującej nie udaje się zdobyć pierwszej próby, tzn. nie jest w stanie zdobyć 10 jardów pola w czterech próbach. Drużyna broniąca się przejmuje piłkę w miejscu, gdzie zakończyła się czwarta próba; zmianę posiadania piłki nazywa się stratą (turnover).
  • Drużyna zdobywa punkty. Następnie piłka wprowadzona jest do gry przez zespół, który zdobył punkty, za pomocą specjalnej zagrywki zwanej wykopem (kickoff).
  • Atak oddaje piłkę obronie wykopem z powietrza. Wykop z powietrza (punt) z reguły wykonuje wyspecjalizowany w tym zawodnik, do którego snap trafia bezpośrednio od środkowego. Kopiący upuszcza piłkę i uderza ją zanim dotknie ziemi. Ten rodzaj zagrywki stosuje się zazwyczaj w sytuacji, gdy drużyna atakująca podchodzi do czwartej próby, a warunki na boisku wskazują na to, że ani nie uda się jej zdobyć pierwszej próby (co skutkowałoby zmianą posiadania piłki, niebezpiecznie blisko własnego pola punktowego), ani wykonać dobrego kopu na bramkę przeciwnika.
  • Zawodnik obrony złapie podanie do przodu, co określa się przejęciem (interception)[16]. Zawodnik przejmujący może zacząć biec z piłką do czasu, gdy zostanie szarżowany (rzucony na ziemię), wyjdzie poza boisko lub zdobędzie punkty z kontrataku. Po przejęciu drużyna przejmująca wprowadza swoją formację ataku, która rozpoczyna grę z miejsca, gdzie piłka stała się martwa.
  • Zawodnik ataku wbrew swej woli upuszcza piłkę, co określane jest wypuszczeniem (fumble)[16], a zawodnik obrony podnosi ją z boiska. Podobnie jak przy przejęciach, zawodnik podnoszący piłkę może z nią biec z zamiarem zdobycia punktów do momentu szarży lub wyjścia poza boisko. Wypuszczoną piłkę może podnieść inny gracz tej samej drużyny lub nawet zawodnik wypuszczający – wtedy nie dochodzi do zmiany posiadania.
  • Atak niecelnie kopie na bramkę. Drużyna broniąca przejmuje piłkę w miejscu rozpoczęcia poprzedniej akcji (w NFL: w miejscu kopnięcia). Jeśli nieudany kop miał miejsce bliżej niż 20 jardów od pola punktowego, drużyna broniąca przejmuje piłkę na swojej linii 20 jardów, tzn. 20 jardów od własnego pola punktowego.
  • Zawodnik ataku niosący piłkę, będąc w obrębie własnego pola punktowego, upada bądź zostaje rzucony na ziemię, zostaje wypchnięty poza boisko, traci piłkę, która następnie wypada poza boisko lub popełnia określone przewinienie. Takie, bardzo rzadkie sytuacje nazywa się zagraniem bezpiecznym (safety).

Zdobywanie punktów[edytuj | edytuj kod]

Piłka do futbolu amerykańskiego jest skórzaną elipsoidą zaszytą wzdłuż boku.

Drużyna może zdobyć punkty po następujących zagrywkach:

  • Przyłożenie (touchdown, TD) warte 6 punktów. Przyłożenie zdobywa się, gdy zawodnik wbiega z piłką w pole punktowe przeciwnika lub łapie podanie będąc w tym polu. Przyłożenie jest analogią do rugbowego przyłożenia (try), z tą podstawową różnicą, że w rugby piłka musi być przez zawodnika położona na ziemi. Po przyłożeniu, analogicznie do rugby, drużyna zdobywająca punkty przystępuje do podwyższenia (conversion). Piłkę kładzie się na 3. jardzie drużyny broniącej (w NFL na 2. jardzie). Następnie atak próbuje:
    • wykonać kop podwyższający tak by piłka przeleciała pomiędzy słupami bramki i nad jej poprzeczką; gdy kop jest udany, atak zyskuje jeden punkt dodatkowy (extra point), zwany niekiedy punktem po przyłożeniu (point after touchdown, PAT)
    • lub przeprowadzić akcję dołem w celu kolejnego przyłożenia; za udaną akcje drużynie przydziela się 2 punkty i jest to tzw. podwyższenie dwupunktowe (two-point conversion). Jeżeli próba podwyższenia dwupunktowego zakończy się sytuacją odpowiadającą w „normalnej” rozgrywce zagraniu bezpiecznemu (safety), drużyna wykonująca podwyższenie otrzymuje tylko 1 punkt (conversion safety).
  • Kop na bramkę (field goal, FG) warty 3 punkty, zdobyte gdy piłkę udaje się kopnąć pomiędzy słupami i nad poprzeczką bramki przeciwnika. Taki kop można wykonać na dwa sposoby: z ziemi (gdy inny zawodnik drużyny kopiącej przytrzymuję piłkę kopaczowi „pionowo” na ziemi) lub z upuszczenia (gdy kopacz po otrzymaniu piłki upuszcza ją i kopie tuż po jej odbiciu się od ziemi – obecnie wyjątkowo rzadko spotykane zagranie). Kop na bramkę wykonuje się zazwyczaj przy czwartej próbie, gdy grę wznawia się dostatecznie blisko pola punktowego obrony lub gdy jest za mało czasu na próbę zdobycia punktów przyłożeniem.
  • Zagranie bezpieczne (safety) warte 2 punkty. W ten sposób punkty zdobywa obrona, gdy zawodnik ataku niosący piłkę w swoim polu punktowym jest szarżowany, wypuszcza piłkę aż ta opuści pole punktowe lub celowo rzuca piłkę w ziemię (intentional grounding), aby uniknąć szarży. Dodatkowo, jeśli zawodnikowi obrony uda się zablokować wykop z powietrza, tak że piłka wędruje za linię końcową pola punktowego drużyny ataku, wtedy obrona zyskuje punkty z zagrania bezpiecznego. Podobnie dzieje się, gdy atak popełni określone faule w swoim polu punktowym – głównie nieprawidłowe blokowanie. Niekiedy drużyna ataku taktycznie wybiera oddanie „tylko” dwóch punktów drużynie obrony, gdy jest zepchnięta do własnego pola punktowego. Wtedy zawodnik ataku niosący piłkę sam klęka w polu – stąd właśnie pochodzi nazwa zagrania.
LataTouchdownField goalExtra pointTwo-point conversionSafetyConversion safetyDefensive conversion
(tylko NCAA i futbol kanadyjski)
18832541
1883–18974522
1898–19035512
1904–19085412
1909–19115312
1912–19576312
1958–1988631221
od 19886312212

Wykopy[edytuj | edytuj kod]

Obie połowy meczu rozpoczynają się wykopem (kickoff). Drużyny wprowadzają piłkę wykopem do gry także po przyłożeniach i kopach na bramkę. Przed wykopem piłkę umieszcza się na podstawce (kicking tee) na linii 35. jardu drużyny kopiącej (na 40. jardzie w futbolu akademickim). Zawodnik drugiej drużyny, zwany odbierającym (kick returner), stara się złapać piłkę i zdobyć z nią jak najwięcej pola, a jeśli to możliwe, nawet zdobyć punkty dobiegłszy do pola punktowego drużyny wykopującej. Zazwyczaj jednak odbierający zostaje szarżowany, a miejsce szarży staje się miejscem wznowienia akcji. Drużyna odbierająca wykop staje się drużyną atakującą. Atak rozpoczyna swój ciąg (drive), czyli serię akcji w kierunku pola punktowego przeciwnika. Jeśli po długim wykopie odbierający złapie piłkę we własnym polu punktowym, nie musi z nią biec – może zdecydować się na odłożenie (touchback) przez uklęknięcie ze złapaną piłką. Odłożenie pozwala zespołowi odbierającemu wykop na rozpoczęcie ciągu z własnej linii 20 jardów. Odłożenie ma automatycznie miejsce, gdy piłka z wykopu wpadnie na pole punktowe i wyjdzie poza jego granice. Odbiór wykopu z powietrza (punt) oraz przejęcie piłki (interception) we własnym polu punktowym także można zakończyć odłożeniem.

Drużyna, która „oddała” 2 punkty przez zagranie bezpieczne (safety), wprowadza piłkę do gry przez wykop z powietrza lub ziemi z własnej linii 20 jardów.

Przewinienia i kary[edytuj | edytuj kod]

Zawodnik Uniwersytetu Stanu Kolorado biegnie z piłką a jego przeciwnik z drużyny Akademii Sił Powietrznych przygotowuje się do szarży

Ponieważ przewinienie przeciw zasadom gry może prowadzić do niesłusznego wyniku lub uszkodzenia ciała zawodnika, musi zostać poddane karze (penalty). Większość kar polega na przesunięciu miejsca wznowienia gry w stronę pola punktowego obrony, gdy przewinienie popełni obrona albo na przesunięciu miejsca wznowienia gry od pola punktowego obrony, gdy przewinienie popełni atak. Jeśli w wyniku kary przesunięto by piłkę o więcej niż połowę odległości od pola punktowego obrony, karę zamienia się na przesunięcia piłki o połowę tego dystansu.

Większość kar kończy się powtórzeniem próby. Niektóre przewinienia obrony kończą się automatycznym przyznaniem atakowi pierwszej próby. Z drugiej strony, niektóre przewinienia ataku powodują automatyczną stratę próby. Jeżeli mimo kary atak zyskuje odpowiednio dużo pola do pierwszej próby, zostaje mu ona przyznana.

Jeśli przewinienie zostaje popełnione podczas trwania akcji, sędzia rzuca żółtą flagę (yellow flag) w miejscu wystąpienia przewinienia. Po zakończeniu akcji, drużyna przeciw której nastąpiło przewinienie może wybrać między ukaraniem drużyny przeciwnej lub przyjęciem stanu jakim zakończyła się akcja bez nałożenia kary.

Niektóre najczęściej występujące przewinienia:

  • Falstart (false start) – zawodnik ataku wykonuje niedozwolony ruch przed snapem. Piłka automatycznie staje się martwa.
  • Spalony (offside) – zawodnik obrony przekracza linię wznowienia gry przed rozpoczęciem akcji. Jeśli mimo to akcja się rozpoczyna, karę odkłada się w oczekiwaniu na rozwinięcie akcji.
  • Trzymanie (holding) – nieprzepisowe chwytanie lub ciągnięcie przeciwnika, gdy nie niesie piłki.
  • Przeszkadzanie w podaniu (pass interference) – nieprzepisowy kontakt z przeciwnikiem przeszkadzający mu w schwytaniu podawanej piłki.
  • Nieprzepisowy kontakt (illegal contact) – nieprzepisowy kontakt z przeciwnikiem, który po przekroczeniu pięciu jardów od linii wznowienia gry zajmuje pozycję do złapania podania, które ma za chwilę nastąpić.
  • Opóźnianie gry (delay of game) – atak nie rozpoczyna nowej gry po upływie określonego czasu od zakończenia poprzedniej akcji.
  • Nieprzepisowe blokowanie z tyłu (illegal block in the back) – zawodnik ataku popycha zawodnika obrony od tyłu.
  • Podcinanie (clipping) – blokowanie zawodnika od tyłu, poniżej pasa.
  • Pociąganie maski (face mask) – chwytanie lub dotykanie maski ochraniającej w kasku podczas próby szarżowania przeciwnika.

Odmiany futbolu[edytuj | edytuj kod]

Istnieją odmiany futbolu, w których zmieniono przepisy w celu zmniejszenia względnej brutalności sportu. Najbardziej znanymi wersjami z odpowiednio ograniczonym kontaktem i z wykluczonym kontaktem są: futbol dotykowy (touch football) i flagowy (flag football). W obu zabronione jest szarżowanie przeciwnika. Szarża dokonuje się, gdy odpowiednio: zawodnik niosący piłkę jest dotknięty lub zerwana jest flaga przyczepiona do jego ubrania. Obie odmiany sportu rozgrywane są głównie w ramach jednej szkoły bądź grupy młodzieżowej. Pozostałe ligi zawodowe, uczelniane i szkolne stosują się do standardowych reguł szarżowania.

Zawodnicy[edytuj | edytuj kod]

Zawodnik formacji ataku prowadzi swoich kolegów z zespołu przez trening sprawnościowy

Większość zawodników drużyny futbolowej ma wąsko określoną specjalizację. Na poziomie akdemickim i w lidze NFL większość zawodników gra wyłącznie w formacji ataku lub obrony.

Atak[edytuj | edytuj kod]

Quarterback Shea Smith

  • Linia ataku (offensive line, OL) składa się z pięciu zawodników, których zadaniem jest ochrona podającego (gra górą) oraz robienie miejsca dla niosących piłkę (gra dołem) przez przepychanie blokujących zawodników obrony. Zawodnicy linii ataku nie mogą łapać podań. Poza środkowym, zawodnicy linii ataku z reguły nie dotykają piłki. W większości przypadków zawodnikom tym przypisuje się numery z zakresu 50-79.
  • Rozgrywający (quarterback, QB) zazwyczaj otrzymuje od środkowego linii ataku snap rozpoczynający akcję. Może następnie podać lub podrzucić piłkę do biegacza, rzucić ją do skrzydłowego lub samemu biec z piłką. Rozgrywający zazwyczaj nosi numer z zakresu 1-19.
  • Biegacze (running backs, RB) ustawiają się za lub obok rozgrywającego i głównie wykorzystywani są do niesienia piłki w akcjach dołem. Mogą także blokować w linii ataku, odbierać podania oraz – bardzo rzadko – podawać piłkę w przód. Jeśli formacja ataku ma dwóch biegaczy, są to zazwyczaj halfback (HB) lub tailback (TB), który najprawdopodobniej będzie niósł piłkę oraz fullback (FB), wykorzystywany zazwyczaj do blokowania. W lidze NFL biegacze noszą numery z zakresu 20-49. Na poziomie akademickim mogą też mieć przydzielone numery poniżej 20.
  • Skrzydłowi (wide receivers, WR) ustawiają się do akcji przy liniach bocznych boiska. Specjalizują się w odbieraniu podań do przodu. Większość zawodników tego rodzaju nosi w lidze NFL koszulki z numerami w zakresie 80-89 a czasami 10-19.
  • Końcowi (tight ends, TE) ustawiają się na skrzydłach linii ataku. W zależności od potrzeby mogą stać się skrzydłowymi (łapać podania) lub przyłączają się do zadań blokujących linii ataku. W lidze NFL zawodnicy ci noszą zazwyczaj numery w zakresie 80-89 oraz – bardzo rzadko – 40-49. W ligach uczelnianych i szkolnych końcowych numeruje się identycznie do skrzydłowych.

Formacja ataku jako jedyna obwarowana jest dodatkowymi obostrzeniami:

  1. linia ataku musi liczyć co najmniej 5 zawodników, nie włączając końcowych,
  2. na linii wznowienia gry musi stać co najmniej 7 atakujących.

Nie w każdej grze ofensywnej znajdują się na boisku wszyscy zawodnicy ataku. Formacja może się zmieniać co do liczby skrzydłowych, końcowych i biegaczy użytych w danej akcji.

Obrona[edytuj | edytuj kod]

  • Linia obrony (defensive line) składa się z trzech do sześciu zawodników obrony ustawiających się w szeregu (defensive tackles wewnątrz i defensive ends na zewnątrz), tuż przy linii wznowienia gry, którzy po rozpoczęciu próby starają się szarżować biegaczy ataku zanim zdobędą pole lub rozgrywającego zanim poda piłkę do przodu. W lidze NFL zawodnicy linii obrony noszą numery z zakresów 60-79 i 90-99. Zazwyczaj są to najsilniejsi i najciężsi gracze w drużynie ważący nierzadko nawet ponad 140 kg.

Marcus Thomas (Denver Broncos) występuje na pozycji defensive tackle.

  • W wielu przypadkach trzech, lub więcej, zawodników obrony cofa się tworząc podformację tylnych obrońców (defensive backs, DB) złożonej z graczy na pozycjach safety (S) lub cornerback (CB). Ich zadanie polega na pokrywaniu skrzydłowych i próbie niedopuszczenia do udanego podania do przodu. Tylni obrońcy noszą koszulki z numerami w zakresie 20-49. Na poziomie akademickim i szkolnym mogą też mieć przydzielone numery poniżej 20. Zawodnicy grający na tych pozycjach charakteryzują się dużą szybkością i zwinnością.
  • Reszta zawodników obrony gra na pozycji wspomagających (linebacker, LB), którzy ustawiwszy się kilka jardów za linią obrony, przed tylnymi obrońcami, mogą szarżować rozgrywającego lub pokrywać potencjalnych skrzydłowych drużyny ataku. W lidze NFL wspomagający noszą numery z zakresów 50-59 i 90-99. W ligach akademickich i szkolnych mogą też mieć przydzielone numery w zakresach 1-9 oraz 40-49.

Formacja specjalna[edytuj | edytuj kod]

Formacje zawodników wykorzystywane przy akcjach kopem nazywamy formacjami specjalnymi.

Dwóch zawodników takich formacji pełni szczególną rolę. Obaj kopią piłkę, choć na różne sposoby: punter wykopuje z powietrza (punt), zaś kopacz (placekicker lub kicker) w zasadzie tylko z ziemi – podczas wykopów, kopów na bramkę i podwyższeń. Zawodnicy kopiący noszą w lidze NFL stroje z numerami z zakresu numerów rozgrywających, czyli 1-19. W ligach akademickich i szkolnych mogą nosić dowolny numer.

Poza zawodnikami kopiącymi piłkę, w formacjach specjalnych występują jeszcze:

  • Long snapper (LS) – jego zadaniem podczas wznowienia gry jest dokładne, kilku lub kilkunastojardowe podanie (snap) do ustawionego za nim puntera (podczas wykopu z powietrza) lub klęczącego holdera (w przypadku kopa na bramkę lub podwyższenia). Po wykonaniu podania long snapper natychmiast przejmuje obowiązki środkowego (center).
  • Holder (H) – ma za zadanie przytrzymać podaną do niego przez long snappera piłkę nadbiegającemu kopaczowi. Zadania holdera zazwyczaj powierzane są rezerwowemu quarterbackowi lub punterowi.
  • Punt returner (PR) – odpowiada za odbiór piłki kopniętej przez puntera, po czym stara się przebiec z nią jak największą odległość w stronę pola punktowego rywali. Ustawiony daleko za pozostałymi graczami swojej formacji. Często występuje też na pozycji kick returnera.
  • Kick returner (KR) – ma zadanie podobne do PR, ale podczas wprowadzenia piłki do gry kickoffem bądź, co należy do rzadkości, w przypadku zbyt słabo wykonanego field goala z dużej odległości (np. gdy zbyt lekko uderzona piłka nie wychodzi poza boisko i można kontynuować grę). Ustawiony – podobnie jak punt returner – w głębi boiska. Często występuje również na pozycji punt returnera.
  • Gunner (G) – zawodnik zespołu wykonującego kopnięcie (często występuje w tej roli biegacz lub skrzydłowy), którego celem jest jak najszybsze powstrzymanie kick returnera bądź punt returnera przed dalszym biegiem z piłką i zdobywaniem pola. W przypadku punta, gunner jest jednym z dwóch zawodników ustawionych na bocznych końcach formacji, którzy mogą przekroczyć linię wznowienia gry, zanim piłka zostanie kopnięta przez puntera. Podczas kickoffu, w zależności od tego w którą stronę uderzy kopacz, gunner zajmuje miejsce, z którego będzie mieć możliwie najkrótszą drogę do przebycia.

Podstawy strategii[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem niektórych kibiców, najatrakcyjniejszym elementem meczu futbolowego jest odgadywanie strategii, które zaplanowały zespoły trenerskie obu drużyn. Oba zespoły posługują się własnym podręcznikiem (playbook), w którym opisane są setki potencjalnych zagrań. Idealny mecz powinien być rozegrany wedle określonych, dokładnie przemyślanych akcji, koordynowanych przez trenerów.

Niektóre gry są z definicji bezpieczne, choć zazwyczaj pozwalają na zyskanie tylko kilku jardów pola. Inne akcje pozwalają na potencjalne zdobycie wielu jardów, ale niosą też ryzyko straty pola lub utraty piłki w wyniku przejęcia.

Gry dołem są generalnie mniej ryzykowne od gier górą, choć można wskazać przypadki bezpiecznych podań i ryzykownych biegów. Dla zmylenia przeciwnika, niektóre gry dołem rozpoczyna się tak, by przypominały gry górą (i na odwrót). W podobnym celu stosuje się niekiedy zagrywki oszukańcze, tzw. trick plays lub gadget plays, np. gdy przy czwartej próbie linia ataku ustawia się jak do wykopu z powietrza (punt), ale rozgrywa piłkę górą lub dołem w celu uzyskania pierwszej próby. Takie ryzykowne zagrania, jeśli są udane, wzbudzają zachwyt widzów. Jednakże mogą stanowić ogromne zagrożenie dla ataku, jeśli obrona domyśli się sztuczki i odpowiednio zareaguje na oszustwo.

Przed meczem trenerzy i zawodnicy spędzają wiele godzin na przygotowanie fizyczne oraz opracowanie strategii – włączając przeglądy filmów rejestrujących gry. Z tego powodu w lidze NFL drużyny grają w sezonie najwyżej raz na tydzień.

Aspekt fizyczny gry[edytuj | edytuj kod]

Biegacz niosący piłkę wyrywa się szarżującemu go obrońcy. W tle: jeden z zawodników ataku stracił kask wskutek przepychania się z obrońcą

Futbol amerykański jest sportem kontaktowym. W celu zatrzymania zawodnika niosącego piłkę, obrońca musi na niego szarżować i powalić na ziemię. Niesie to za sobą potrzebę użycia siły fizycznej, oczywiście w granicach przepisów. Szarżującym nie wolno kopać, uderzać ani podcinać zawodnika z piłką. Nie wolno też łapać za kratkę ochraniającą w jego kasku, ani atakować własnym kaskiem. Poza przepisami o kasku oraz kilkoma innymi o niepotrzebnych zagraniach agresywnych, większość innych form szarżowania jest dozwolona. Blokujący i broniący mają szeroki wachlarz możliwości zepchnięcia przeciwników z drogi. Rozgrywający bywają regularnie szarżowani przez zawodników obrony biegnących z niską prędkością z kierunków spoza pola widzenia.Najczęściej do fauli dochodzi w młynie jednak sędziowie reagują błyskawicznie rzucając żółte flagi. Skrzydłowi nie są faulowani ponieważ grają w końcach boisk gdzie nie ma przeciwników.

Z tych powodów zawodnicy muszą nosić odpowiedni sprzęt ochronny: wyściełane od wewnątrz kaski z tworzyw sztucznych, naramienniki, ochraniacze na biodra i kolana. Tego rodzaju ochrona została wprowadzona wiele dziesięcioleci temu, stopniowo zmniejszając częstotliwość występowania długotrwałych kontuzji u graczy. Niezamierzoną konsekwencją rozwoju sprzętu ochronnego jest wzrost poziomu brutalności gry.

We wcześniejszych latach, gdy ciała zawodników chronione były słabiej, szarże futbolowe bardziej przypominały te oglądane w rugby, z mniejszą liczbą zderzeń i urazów. Rozwój kasków[18] skłonił zawodników do używania ich jako narzędzi ataku. Fakt ten zmusił wiele lig, szczególnie NFL, do wprowadzenia szeregu zasad karzących za nadużywanie kasków. Ostatnią zmianą przepisów jest kara za jakiekolwiek dotknięcie rozgrywającego kaskiem zawodnika obrony lub dotknięcie przez obrońcę kasku rozgrywającego.

Sprzęt chroniący jest niezbędny przez wzgląd na bezpieczeństwo zawodników, ograniczając znacząco ryzyko poważnych urazów. Według statystyk w latach 2000–2005 zmarło 28 zawodników (głównie z lig szkół średnich) od urazów odniesionych podczas gier futbolowych[19]. Częste są wstrząśnienia mózgu – około 41 tysięcy zawodników ze szkół średnich doznaje co roku tego typu urazów[20].

Znalezione obrazy dla zapytania Futbol amerykański

Sylwester 2019 wtorek 31 grudnia

Znalezione obrazy dla zapytania sylwester

Obchody[edytuj | edytuj kod]

Samo święto pożegnania starego i powitania nowego roku narodziło się dopiero na przełomie XIX i XX wieku. Początkowo obchodzono je tylko w bogatszych warstwach społeczeństwa, stopniowo zwyczaj przedostawał się do życia uboższych ludzi. Na początku XX wieku pojawiły się lokalne zwyczaje przeżywania nocy sylwestrowych. Na przykład w Danii zeskakiwano z krzesła o północy, a w Hiszpanii od 1909 wraz z każdym uderzeniem zegara zjada się jedno winogrono.

W wielu państwach tradycyjnym trunkiem jest wtedy szampan.

Sylwester
Wigilia Nowego Roku
Dzień31 grudnia
Kraje świat
Zwyczajebaltoastsztuczne ognie
Znaczeniekoniec roku kalendarzowego
Podobne świętaNowy Rok

Boże Narodzenie środa 25 grudnia 2019(Polska)

Znalezione obrazy dla zapytania boże narodzenie

Geneza i historia święta

Okres przed powstaniem święta

Ścisłe określenie czasu powstania liturgicznego święta narodzin Chrystusa, podobnie jak i powód umieszczenia go w kalendarzu liturgicznym w dniu 25 grudnia, jest kwestią nadal dyskutowaną przez uczonych. Według dostępnych źródeł święto wprowadzono najpierw w Rzymie w IV lub pod koniec III wieku.

Z przekazów Klemensa Aleksandryjskiego wiadomo, że różne daty były podawane za dzień narodzin Chrystusa: 19 kwietnia, 20 maja, a Klemens wskazywał na dzień 17 listopada[1]. W II wieku n.e. w Egipcie pojawiło się święto Bożego Narodzenia obchodzone w Pierwszym Peretcie w dniu 6 stycznia, dokładnie jedenastego dnia Tybi – dniu urodzin boga Słońca Ajona – patrona misteriów mitraistycznych czy Ozyrysa boga śmierci i odrodzonego życia[2], bardzo stary kult sięgający połowy III wieku p.n.e., nazwany później przez Greków misteriami[3]. Rocznica urodzin Chrystusa została przeniesiona przez Kościół w roku 353 na dzień 25 grudnia, czyli na dzień narodzin Mitry niepokonanego boskiego Słońca[4].

Kult Mitry był bardzo popularny w Rzymie oraz na Bliskim Wschodzie. Gdy chrześcijaństwo stało się religią państwową, chrześcijanie, aby osłabić kult Mitry, przyjęli, że 25 grudnia, do tej pory obchodzony jako dzień urodzin Mitry, będzie dniem narodzin Jezusa[2]. Święto Bożego Narodzenia zostało chętnie zaakceptowane, ponieważ było wariantem pogańskiego święta Ajona – święta przesunięcia Słońca. Celebracja święta dokonywała się w podziemnym adytonie w nocy z 24 grudnia na 25 i około północy spełniano obrzędy konsekracyjne. O świcie wierni uczestniczyli w procesji z miejsca kultu, niosąc statuetkę dziecka jako symbol urodzonego Boga-Słońca przez dziewicę nazywaną Dea Caelestis (Tanit), obca bogini rzymska (peregrina sacra)[5].

Powstanie święta

Przez pierwsze trzysta lat istnienia chrześcijaństwa narodziny Chrystusa miały znaczenie tylko ze względu na jego genealogię (por. Łk 3,23–38; Mt 1, 1–17), potwierdzającą, że jest Mesjaszem[6]. Według nauczania Kościoła powszechnego pierwszym i głównym świętem chrześcijan była niedziela, jako wspomnienie misterium paschalnego. Od drugiego wieku doszedł doroczny obchód śmierci i zmartwychwstania Chrystusa – Wielkanoc. W Imperium Rzymskim niedzielne świętowanie Chrystusa-światłości nadało chrześcijański sens łacińskiej nazwie tego dnia: „dies solis” (dzień słońca, por. ang. Sundayniem. Sonntag)[7]. Bożego Narodzenia nie obchodzono więc w tym pierwszym okresie i szczególnie nie interesowano się datą urodzin Jezusa[8].

Pierwszą zachowaną wzmianką wskazującą istnienie publicznych celebracji liturgicznych święta narodzin Chrystusa jest notatka w dziele Chronograf z 354 roku (zredagowana już w 336 r.), znajdującym się obecnie w zbiorach Biblioteki Watykańskiej. Notatka została umieszczona w części dzieła poświęconej wspomnieniom liturgicznym męczenników tzw. Depositio Martyrum. Przed listą męczenników czczonych tego dnia (tzn. konkretnie VIII Calendas lanuarii, czyli 25 grudnia) umieszczono wpis o narodzinach Chrystusa w Betlejem w Judei, co sugeruje, że była to informacja o obchodach liturgicznych tego wydarzenia[9][10].

Możliwe, że święto Bożego Narodzenia zostało przyjęte przez Kościół po zwycięstwie cesarza Konstantyna Wielkiego nad Maksencjuszem w 312 lub nad Licyniuszem w 324 roku. Wtedy data powstania święta przypadałaby nie wcześniej niż na rok 313. Jeśli święto to było chrześcijańską reakcją na podniesienie do rangi święta państwowego święta Natalis Solis Invicti (narodzin boga Słońca) przez cesarza Aureliana, początki obchodu Bożego Narodzenia byłyby wcześniejsze, sięgałyby roku 300 lub nawet 275[9].

Dzień 25 grudnia

Ewangeliach nie jest wspomniana data narodzin Jezusa Chrystusa. Najstarszym znanym obecnie autorem, który pisał o narodzinach Jezusa Chrystusa w grudniu, jest Hipolit Rzymski. W datowanym na 204 rok Komentarzu do Księgi Daniela (4,23,3) napisał on: Pierwsze przyjście Pana naszego wcielonego, w którym narodził się w Betlejem miało miejsce ósmego dnia przed kalendami styczniowymi (tzn. 25 grudnia). Dzień 25 grudnia jako datę dzienną narodzin Chrystusa podał też rzymski historyk chrześcijański Sekstus Juliusz Afrykański w swojej Chronographiai z roku 221[11].

Istnieją różne wyjaśnienia obrania tego dnia dla liturgicznej celebracji Bożego Narodzenia. Najbardziej popularna wśród uczonych interpretacja uznaje, że chrześcijanie, nie znając faktycznej daty narodzin Chrystusa, obrali tę datę jako symboliczną. Był to dzień bliski dniowi przesilenia zimowego. W II–IV wieku 25 grudnia obchodzono dzień urodzin Mitry[6]Cesarz Aurelian nakazał w 274 roku, by w tym dniu obchodzono święto synkretycznego kultu Sol Invictus – narodziny boga Słońca. Świętowanie narodzin Boga-Człowieka, Jezusa Chrystusa, nazywanego „Słońcem sprawiedliwości” (Ml 3,20), „Światłością świata” (J 8,12), „Światłem na oświecenie pogan” (Łk 2,32; por. Łk 1,78–79), było chrześcijańską odpowiedzią na ten kult pogański. Interpretację tę popierają m.in. H. Usener, B. Botte, H. Frank, J.A. Jungmann[9].

Inni historycy starożytnego chrześcijaństwa, jak L. Duchesne, H. Engberding, L. Fendt, A. Strobel, uważają, że wybór daty był inspirowany apokryfami Nowego Testamentu, które mówiły, że poczęcie Chrystusa dokonało się 25 marca. Stąd obliczono, że jego narodzenie powinno przypadać dziewięć miesięcy później: 25 grudnia[9]Joseph Ratzinger w swojej książce Duch liturgii zwrócił uwagę m.in. na fakt, iż w tradycji judaistycznej data 25 marca uznawana była za dzień stworzenia świata, w związku z czym chrześcijanie obchodzili ten dzień także jako wspomnienie poczęcia Jezusa (święto Zwiastowania) oraz jego męczeńskiej śmierci[12].

Rozwój święta

Liturgiczne święto Bożego Narodzenia rozprzestrzeniło się począwszy od IV wieku w Kościele zachodnim szybko. Sprzyjało temu przyjęcie go na dworze cesarskim Konstantyna Wielkiego. Święto wspierało przyjęcie dogmatu o bóstwie Jezusa Chrystusa ogłoszonego przez Sobór nicejski I (325 r.) i tym samym było pomocą w walce z arianizmem, negującym boską naturę Chrystusa.

Optat z Milewe dał świadectwo obchodzenia święta Bożego Narodzenia w rzymskiej prowincji Afryki około 360 roku. W Hiszpanii mówił o nim synod w Saragossie około 380 roku oraz list mnicha Bachiariusza. Pod koniec IV wieku święto to pojawiło się także w północnej Italii.

Celebracja święta Bożego Narodzenia stawała się popularna także w Kościele wschodnim. Wcześniej, na Wschodzie rocznicę narodzenia Chrystusa obchodzono w uroczystość Epifanii, która przypadała 6 stycznia. Dzień ten był jednocześnie na Wschodzie dniem zimowego przesilenia. Świadectwo obchodów Bożego Narodzenia 25 grudnia w Kapadocji około 370 roku dał Bazyli Wielki. W Konstantynopolu około 380 roku mówi o nim Grzegorz z Nazjanzu. Zaś Jan Chryzostom w Antiochii w 386 roku, Cyryl Aleksandryjski w Aleksandrii w 432 roku. W Jerozolimie w czasie, gdy odwiedziła ją Egeria i gdy mieszkał w Betlejem Hieronim ze Strydonu, znano tam tylko święto Epifanii. Boże Narodzenie zaczął świętować patriarcha Juwenal (418–458). Wkrótce potem zostało ono w Jerozolimie zniesione, a następnie wprowadzone w VI – VII wieku. We wschodnim chrześcijaństwie najdłużej święto Epifanii jako obchód dnia narodzenia Chrystusa zachował Kościół ormiański. Boże Narodzenie wprowadzono w nim dopiero w 1306 roku[9].

Wyznania chrześcijańskie nieobchodzące świąt Bożego Narodzenia

Niektóre wyznania chrześcijańskie nie obchodzą świąt Bożego Narodzenia. Świadkowie Jehowy nie obchodzą go z kilku powodów. Uważają, że Jezus swoim naśladowcom nakazał obchodzenie tylko jednego święta – rocznicy Wieczerzy Pańskiej – potocznie nazywanej Pamiątką śmierci Jezusa Chrystusa, wiosną w dniu odpowiadającym 14 nisan według biblijnego kalendarza księżycowego[13]. Uważają, że ze względu na pogańskie korzenie tego święta chrześcijanie nie powinni go obchodzić, a kolejnym ich argumentem jest to, że data 25 grudnia nie jest prawdziwą datą narodzin Jezusa[14]. Powołując się też na zbieżność tradycji tych świąt z religiami pogańskimi oraz uważają, że pierwsi chrześcijanie nie chcieli ustalać daty narodzin Jezusa[15][16].

Również Kościół Boży Dnia Siódmego odrzuca świętowanie Bożego Narodzenia jako praktykę uważaną za niebiblijną. Podobnie jak Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, który twierdzi, że brak jest wyraźnych podstaw biblijnych ku takiej praktyce, a ponadto niemożność ustalenia daty narodzin Chrystusa i pogańskie pochodzenia daty 25 grudnia[17]Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa jest jednym z mniejszości wyznań protestanckich które nie obchodzą świąt Bożego Narodzenia[18]. Inne wspólnoty, które odrzucają świętowanie Bożego Narodzenia to m.in. niektórzy Żydzi mesjanistyczniPrawdziwy Kościół Jezusa[19], Iglesia ni Cristo, Kongregacja Chrześcijan, Chrześcijański Zbór w Stanach Zjednoczonych oraz niektóre reformowane i fundamentalistyczne kościoły różnych wyznań, w tym niektóre z ruchu uświowego

Zwyczaje

Szopka

Wigilia Bożego Narodzenia

Osobny artykuł: Wigilia Bożego Narodzenia.

W niektórych Kościołach chrześcijańskich święta Bożego Narodzenia zaczynają się od dnia poprzedzającego rocznicę narodzin Jezusa – Wigilii (wieczór 24 grudnia), zwanej w Polsce regionalnie Gwiazdką. W dniu tym tradycją w Polsce jest post jakościowy (bezmięsny, w pewnych regionach kraju jest to post ścisły). Punktem kulminacyjnym dnia jest uroczysta kolacja, do której tradycja nakazywała zasiadać po pojawieniu się na niebie pierwszej gwiazdki, na pamiątkę gwiazdy prowadzącej Trzech Króli do stajenki.

Świętowanie Wigilii ani tradycyjny post w tym dniu nie są wspólne wszystkim chrześcijanom, np. protestanci nie zachowali specjalnych przepisów odnośnie do jedzenia lub niejedzenia mięsa. Chrześcijan prawosławnych obowiązuje w tym dniu ścisły post, aż do kolacji wigilijnej. W Polsce również i mniejszości wyznaniowe przestrzegają wigilijnego postu ze względu na specyficzną tradycję kraju. Obowiązek postu zniesiono w Kościele katolickim w roku 1983 (Nowy kodeks prawa kanonicznego), w Polsce episkopat podtrzymywał post wigilijny specjalnym dokumentem aż do roku 2003 – od tego czasu post w Wigilię jest jedynie zalecany[26].

Polska literatura kulinarna (np. Lemnis Vitry) podaje, że liczba gości w czasie wieczerzy wigilijnej powinna być parzysta (plus jeden talerz dla nieobecnych/zmarłych/niespodziewanych przybyszów/Dzieciątka). Natomiast nie ma zgodności co do liczby potraw: według niektórych źródeł powinna ona wynosić 12, zaś w innych podkreśla się, że winna być nieparzysta, generalnie 13 u magnatów, 11 u szlachty, 9 u mieszczaństwa. Te 13 potraw jest górną granicą. Ale według księcia J.O. Radziwiłła, można spróbować wszystkich ryb, które są liczone jako jedno danie.

Pasterka

Osobny artykuł: Pasterka.

W nocy, najczęściej o północy, w kościołach rzymskokatolickich rozpoczyna się uroczysta msza zwana Pasterką. Następny dzień (25 grudnia) jest nazywany Bożym Narodzeniem, a 26 grudnia to w Polsce drugi dzień świąt obchodzony na pamiątkę św. Szczepana, pierwszego męczennika za wiarę chrześcijańską. Kolorem liturgicznym w okresie Bożego Narodzenia jest kolor biały.

W krajach o tradycji katolickiej, prawosławnej i protestanckiej pierwszy dzień Bożego Narodzenia jest dniem wolnym od pracy. W większości krajów (w tym w Polsce) wolny od pracy jest również drugi dzień Bożego Narodzenia (w Wielkiej Brytanii zwany Boxing Day).

Atrybuty Bożego Narodzenia

Atrybuty Bożego Narodzenia(1/3)

Choinka

Większość symboli Bożego Narodzenia ma swoje źródło w wierzeniach pogańskich[6]Choinka od wieków była podczas przeróżnych świąt obwieszana świecidełkami. Ostrokrzew służył Celtom do obłaskawiania chochlików, a jemioła do praktyk okultystycznych. Również wyznawcy Mitry i osoby obchodzące rzymskie Saturnalia obdarowywały się prezentami.

Polsce w większości rodzin jest obchodzone jako święto gromadzące wielu krewnych. Typowymi atrybutami są:

Zwyczaje i tradycje w różnych odłamach chrześcijaństwa

Katolicyzmprawosławie i protestantyzm (anglikanizmluteranizm) to różne gałęzie tej samej wiary chrześcijańskiej. W każdym wyznaniu Boże Narodzenie obchodzi się trochę inaczej niż w katolicyzmie, który w Polsce jest najbardziej rozpowszechniony.

Katolicyzm

Prawosławie

Wyznawcy prawosławia Boże Narodzenie obchodzą na ogół 13 dni później niż katolicy. Korzystają bowiem z kalendarza juliańskiego zamiast gregoriańskiego. W niektórych państwach stosowany jest kalendarz juliański- np. w Grecji, Bułgarii. Wigilia jest 6 stycznia. Rozpoczyna się od dzielenia prosforą – małym pszennym chlebkiem z użyciem drożdży – przyniesionym z cerkwi. Popija się go łykiem święconej wody. Dopiero wtedy przystępuje się do jedzenia wigilijnych potraw. Zawsze musi być kutia. Zwyczajowo robi się ją z obtłuczonej pszenicysłodumakumiodu i bakalii – różnych orzechów, rodzynków i innych dodatków. Tylko niekiedy na stole pojawia się karp. Świętowaniu towarzyszą kolędy, ale przede wszystkim jest to czas skupienia. Później, w nocy z 6 na 7 stycznia, wierni uczestniczą w kilkugodzinnych liturgiach, które są odpowiednikiem pasterki w kościele katolickim. Nabożeństwa w cerkwiach prowadzone są w języku cerkiewnosłowiańskim. Niekiedy trwają nawet kilka godzin.

W pierwszy dzień świąt grupy młodzieżowe rozpoczynają chodzenie po kolędzie. W cerkwiach nie ma zwyczaju ustawiania szopki. W widocznym miejscu umieszcza się natomiast odświętnie przystrojoną ikonę, przedstawiającą scenę narodzenia Jezusa.

Prawosławie występuje głównie w Rosji oraz w krajach wschodnich i południowo-wschodnich Europy. W Grecji i Rumunii jest religią zdecydowanie dominującą.

Protestantyzm

Boże Narodzenie obchodzone w tym samym czasie i w podobny sposób jak w katolicyzmie. Jednak większy nacisk kładzie się na refleksję i osobiste przeżywanie tych świąt. W większości protestanckich domów ubiera się choinki, choć są i takie rodziny, które odżegnują się od tej tradycji, bo uznają, że nawiązuje ona do pogańskiego święta drzewka, obchodzonego przed wiekami na terenie dzisiejszych Niemiec. Istotnym symbolem jest za to adwentowy wieniec upleciony z gałązek świerku z czterema świecami. Zapala się je w cztery niedziele poprzedzające Boże Narodzenie. W Wigilię najpierw odczytuje się fragmenty Pisma Świętego, a następnie odmawia się modlitwę dziękczynną. Po złożeniu sobie życzeń zasiada się do kolacji. Potrawy nie są postne. Na stołach króluje pieczona gęś. Są też prezenty, ale o północy nie ma pasterki. W poszczególnych domach te święta różnią się szczegółami, tym bardziej że protestanci mieszkają w wielu czasem bardzo odległych od siebie krajach. Są w Europie ZachodniejSkandynawiiAfryceAustralii i obu Amerykach.

Anglikanizm

Dominuje w Wielkiej Brytanii. Na Boże Narodzenie mówi się Christmas. Święta zaczynają się już pod koniec listopada. Wtedy Brytyjczycy stroją swoje domy i mieszkania. W tym czasie na ulicach miast pojawiają się kolędnicy. Wigilii się nie obchodzi. Święta zaczynają się rankiem 25 grudnia. Wtedy dzieci odkrywają prezenty włożone przez Mikołaja do dużych czerwonych skarpet zawieszonych przy kominku. Około południa rodziny zasiadają do wspólnego obiadu. Główne danie to pieczony indyk nadziewany warzywami. Podaje się też zupę żółwiową. Na deser jest specjalny pudding, tradycyjnie robiony z 13 składników symbolizujących Jezusa i 12 apostołów. Tego samego dnia o godzinie 15:00 oficjalne przemówienie do Narodu wygłasza królowa Elżbieta II. To zwyczaj zapoczątkowany przez jej ojca króla Jerzego V w 1932 roku. W święta ubiera się choinkę, śpiewa kolędy i zawiesza jemiołę, która uchodzi za roślinę magiczną.

26 grudnia to tzw. Boxing Day – dzień spotykania się z przyjaciółmi na różnych przyjęciach. Jego nazwa pochodzi od dawnego zwyczaju dawania ,,świątecznych pudełek” służącym. Do dziś tego dnia Brytyjczycy obdarowują osoby ubogie.

Luteranizm

Spotykamy się z nim w NiemczechSzwecjiDaniiFinlandiiNorwegiiUSAEtiopiiTanzaniiIndonezji i na Madagaskarze. Przygotowania do świąt zaczynają się dość wcześnie. Szczególnie uroczyście obchodzony jest Dzień Świętej Łucji – 13 grudnia – kiedy to na ulicach miast gromadzą się tłumy przebieranych dzieci. W dzień poprzedzający Wigilię rodziny spotykają się na wspólnym poczęstunku, gdzie głównym daniem jest chleb maczany w specjalnym sosie. Wigilia nie jest postna. Jedyną bezmięsną potrawę stanowi ryba. Po kolacji rozpakowuje się prezenty, śpiewa i tańczy.

Święta religijne zbieżne czasowo z Bożym Narodzeniem

Obrzędy związane z przesileniem zimowym obchodzono już w epoce kamienia (tak przynajmniej sugerują niektóre teorie dotyczące przeznaczenia kamiennych kręgów megalitycznych, które jakoby umożliwiały przewidywanie zmian w przyrodzie). Na Słowiańszczyźnie, we wczesnym średniowieczu, przesilenie zimowe było obchodzone prawdopodobnie pod postacią darów składanych Welesowi, u Germanów Odynowi[6].

W dniach od 17 do 24 grudnia w Rzymie obchodzono Saturnalia – święto ku czci Saturna. Okres ten, przypadający w okolicy przesilenia zimowego (w starożytności wypadało to 24 grudnia), był czasem zabawy i obdarowywania się podarkami. Z czasem połączono to święto z obchodami Nowego Roku. Saturnalia obchodzono także w czasach późnego cesarstwa pod zmienioną nazwą – Brumalia (przy zachowaniu większości wcześniejszych tradycji)[27][6].

Innym świętem „pogańskim” był perski kult Mitry, szlachetnego bóstwa słońca, który narodził się w ubogiej grocie[28]. Ono również przypadało w okresie przesilenia zimowego, 25 grudnia, który to dzień był dniem jego narodzin[29].

U schyłku Cesarstwa Rzymskiego, za panowania cesarza Aureliana, powstał nowy kult synkretyczny, łączący w sobie elementy mitraizmu, kultu El Gabala i bóstwa solarnego Sol. Obchodzone 25 grudnia, święto ku czci Sol Invictus, było świętem państwowym i pierwszy raz jest poświadczone źródłowo w roku 354[10]. Kościół pod koniec IV wieku przepisał w tym dniu obchodzenie świąt Bożego Narodzenia[30]Apologeci chrześcijańscy zauważają, że Hipolit już w datowanym na 204 Komentarzu do Księgi Daniela (4,23,3) pisał: „Pierwsze przyjście Pana naszego wcielonego, w którym narodził się w Betlejem miało miejsce ósmego dnia przed kalendami styczniowymi”, podczas gdy 25 grudnia został ustanowiony przez cesarza Aureliana świętem narodzenia niezwyciężonego słońca dopiero w 274[6]

Introduce Yourself (Example Post)

This is an example post, originally published as part of Blogging University. Enroll in one of our ten programs, and start your blog right.

You’re going to publish a post today. Don’t worry about how your blog looks. Don’t worry if you haven’t given it a name yet, or you’re feeling overwhelmed. Just click the “New Post” button, and tell us why you’re here.

Why do this?

  • Because it gives new readers context. What are you about? Why should they read your blog?
  • Because it will help you focus you own ideas about your blog and what you’d like to do with it.

The post can be short or long, a personal intro to your life or a bloggy mission statement, a manifesto for the future or a simple outline of your the types of things you hope to publish.

To help you get started, here are a few questions:

  • Why are you blogging publicly, rather than keeping a personal journal?
  • What topics do you think you’ll write about?
  • Who would you love to connect with via your blog?
  • If you blog successfully throughout the next year, what would you hope to have accomplished?

You’re not locked into any of this; one of the wonderful things about blogs is how they constantly evolve as we learn, grow, and interact with one another — but it’s good to know where and why you started, and articulating your goals may just give you a few other post ideas.

Can’t think how to get started? Just write the first thing that pops into your head. Anne Lamott, author of a book on writing we love, says that you need to give yourself permission to write a “crappy first draft”. Anne makes a great point — just start writing, and worry about editing it later.

When you’re ready to publish, give your post three to five tags that describe your blog’s focus — writing, photography, fiction, parenting, food, cars, movies, sports, whatever. These tags will help others who care about your topics find you in the Reader. Make sure one of the tags is “zerotohero,” so other new bloggers can find you, too.

Create your website with WordPress.com
Rozpocznij